Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіру жағдайы

Главная » Рефераттар » Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіру жағдайы

Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіру жағдайы мен даму жолдары. Халықтың барлығын қолжетімді тұрғын үй құрылысының тұрақты дамуын қамтамасыз ету, оның құнын арзандатпайынша, тұрғын несиесі мерзімінің ұзартылмайынша жəне несиелеу мөлшерлемесі төмендемейінше мүмкін емес. Мұндай мақсатқа тек тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесін дамытып, жетілдіру арқылы ғана қол жеткізуге болады. Қазакстан экономикасының тұрғын үй секторына байланысты инвестициялық процесстің жандана түсуі, ол секторға бюджеттен тыс қаражаттардың бағытталуымен сипатталады. Тұрғын үй секторына бюджеттен тыс қаражаттардың тарту ондағы экономикалық өсуге алып келеді. Қаржы операторы ретінде екінші деңгейдегі банктер немесе заемдық операцияларды жүзеге асыратын ұйымдар бола алады. Қаржы операторлары да өзінің меншікті қаражаты мен заемдық қаражатын тұрғын үй құрылысына бағыттайды. Заемдық қаражаттардың көздеріне мыналар жатады:-екінші деңгейдегі банктер немесе заемдық операцияларды жүзеге асыратын ұйымдар несиелері; -мемлекеттік емес жəне ипотекалық облигацияларды шығарудан түсетін қаражаттар. Заемдық каражаттардың ішінде ең болашағы бар көзге мемлекеттік емес немесе ипотекалық облигациялар эмиссиясы жатады. Мұндай қаржы құралдарының артықшылығы — оларға біршама төменгі пайыз төленеді жəне олар ұзақ мерзімді болып келеді. Тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың жаңа жүйесін дамыту үшін көптеген жағдайларда тұрақты алғышарттар бар деп айтуға болады. Əрине, ең алдымен, бұл тұрғын үйге мұқтаж азаматтар санының ұлғаюы, бұған бір жақтан ескі тұрғын үйлердің тозуы да септігін тигізуде. Сонымен қатар, Қазақстан экономикасының дамуы еңбекке қабілетті халықтың тұрақты табыс алу мүмкіншіллктері зор өңірлерге, мысалы мұнай өндірілетін аумақтарға қоныс аударуына ықпал етті. Ал, бұл жағдай тұрғын үйге деген қосымша сұраныстың өсуіне əкеп соқты. Қазақстан экономикасының жетекші салаларының біріне тұрғын үй құрылысы саласы жатады. Оның тұрақты қызмет жүргізуі көп жағдайда елдің əлеуметтік- экономикалық жағдайын жақсартуға, халықтың əл-ауқатын арттыруға алып келеді. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ə.Назарбаевтың 2006 жылғы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Қазақстанның əлемдегі бəсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты кезекті Қазақстан халқына Жолдауында əлеуметтік саланы дамытудың басымдылықтары ретінде келесі: « … жылжымайтын мүлік нарығын дамыту жəне тұрғын үй құрылысы мəселелерін шешу; жалға беру нарығын дамыту; жеке тұрғын үй құрылысын дамытудың кең масштабын құру …» бағыттарын атап өтті. Яғни, тұрғын үй кешенін қалыптастыру мен дамыту мемлекеттің əлеуметтік-экономикалық саясатының маңызды бағыттарының бірі болып, тұрғындардың өмір сүруі мен қызмет атқаруы үшін қажетті жағдайларды қалыптастыруға бағытталған. Экономикасы дамыған елдерде орта жəне жоғары табысты адамдардың жеке меншiк баспаналары бар, төмен дамыған мемлекеттердiң өзiнде жеке меншiк баспананың үлесi — 50% құрaca, Германияда бұл көрсеткiш — 40%, Швецияда — 43%, Голландияда — 45% құрайды, ал қалған 50% жалға берiлетiн үйлердiң үлесiнде: оның 40% жекеменшiк иелерi бар жалға берiлетiн үйлер (табысты үйлер), 10% əлеуметтiк жалдық үйлер (муниципалды жалдық үйлер).

Қазақстанда қаржылық дағдарыс жағдайында тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың қайнар көзінің бірі бюджеттік қаржыландыру болуда. Мемлекеттік бюджет қаржысы мерзімділік, ақылық, қайтарымдылық шартымен ұзақ мерзімге (10-20 жыл) беріледі. Жол карталары негізінде құрылып бітпеген үй құрылысын сатып алу жəне тұрғызу, жалдық тұрғын үй мақсатында тұрғындарды қамтамасыз ету, үлескерлердің бітпеген құрылысын қолдап, қолға алу қажет. Ел ішінде жас жəне көп балалы отбасыларға мемлекеттік қолдаудың тиімді жүйесін құру мақсатында ипотекалық несиелеу бойынша пайыздық жарналарды субсидиялау қарастырылған. Cөйтіп, 15 жыл көлемінде несиені төлеудің мемлекеттік емес формалары дамыды: қаржылық ұйымдар тарапынан несиелендіру; үлестік құрылыс жəне тұрғын үй құрылысын бөліп төлеу жəне т.б. Əрбір əрекеттегі құрылыстық өндіріс базасының кəсіпорындары үшін оларды қайта құрастыру, техникалық қайта жабдықтау жəне кеңейту нұсқалары қарастырылады. Сөйтіп, кəсіпорын шартты түрде төмендегі шешімге енген үш өзінше еркін нысандар ретінде қабылданады: 1) қазіргі əрекеттегі; 2) қайта құрылған жəне 3) техникалық қайта жабдықталған.

«Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ — Қазақстандағы тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесін жүзеге асыратын мамандандырылған қаржылық институттың бірі. Ол «Бəйтерек» басқарушы холдингі арқылы банктің жарғылық капиталында мемлекеттің 100% қатысуымен құрылған. Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі дегеніміз- тұрмыс жағдайын жақсарту үшін жеке тұлғалардың аталмыш банктен төмен пайызбен тұрғын үй несиесін алу мақсатында ашылған шоттарына жинақ жинау. Тұрғын үй заемдары əрекеттегі «Бастау», «Өркен», «Кемел», «Болашақ» тарифтік бағдарламалар бойынша ұсынылады, олардың бір бірінен айырмашылығы жинақтау мерзімдерінде 3 жылдан 15 жылға дейін, несиелендіру мерзімдерінде 6 жылдан 25 жылға дейін, заем бойынша сыйақы мөлшерлемелерінде жылдық 3,5%-дан 5%-ға дейін (жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелері 3,6% -дан 5,4%-ға дейін). Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің қатысушыларын мемлекет қолдайды. Салымшылардың жинағы жыл сайын мемлекеттік 20% сыйлық ақысымен марапатталады. Соның ішінде жинақтың 200 айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшеріне ғана сыйлықақы қосылады. Сонымен қатар Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің қатысушылары үшін тиімді талаптарының бірі салықтық жеңілдіктер — тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі үшін қолданылған сыйақы мөлшері заемшының салық салынатын табысынан шығарылады. Сондай-ақ «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ «Қолжетімді баспана — 2020» Бағдарламасының екі бағытын жүзеге асырудағы негізгі операторы болып табылады: «Барлық санатты тұрғындар үшін тұрғын үй» меншікке жəне кейінге сатып алумен жалға алу, яғни бұл бағытқа қала тұрғыны болсын, ауыл тұрғыны болсын, мейлі қай жерде қызмет істесе де кез келген азамат қатыса алады, ал «Жас отбасы санаты үшін тұрғын үйді кейінге сатып алумен жалға алу» бағыты жас отбасыларға арналған. Бұл екі бағытта əр қазақстандыққа меншікті баспанасын алуға мүмкіндік береді. 2014 жылғы 15 мамыр мен 30 маусым аралығында «Қазақстанның тұрғын үй құрылысы жинақ банкі» АҚ «Бірге өсеміз» акциясын өткізуде. Акция кезеңінде əр клиент комиссиялық алымға 50% жеңілдікпен 14 жасқа дейінгі (қоса алғанда) балаларға тұрғын үй құрылыс жинақ туралы шарт жасай алады.

Сонымен қорытындылай келе қазіргі кезде Қазақстанда қолданылып отырған тұрғын үй құрылыс-жинақ жүйесінің кемшіліктері ретінде келесілерді атауға болады: — жас отбасылар немесе баспанасыз адамдар өздерінің 3-5 жылдан соң баспаналы болуын қаламайтындығы; — орташа айлық табысы немесе одан т өменгі табысы бар отбасылар жинақтау мерзімі ішінде ай сайын 10 мың теңгеден жинақ жасай алмайтындығы;тұрғын үй бағасының өсуі, немесе оған мемлекеттік органдар тарапынан бақылау болмаған жағдайларда орташа айлық табысы бар отбасының өзіне сатып алатын тұрғын үй құнының 25% жинақтауға мүмкіндік бермейтіндігі; — жинақтар бойынша банктің төлейтін 3-4% мөлшерлемесіндегі сыйақысына 7-8% жылдық инфляция тұсында ешқандай да индексациялау механизмі қарастырылмағандығы анықталды.

Осы кемшіліктерді жою мақсатында мынадай шараларды қолдануды ұсынамыз: 1. Ипотекалық несиелеу жүйесі бойынша: Бірінші, мемлекет тарапынан тұрғын үй салу бағдарламасының уақытын шектемеу, бюджет мекемесінде жұмыс жасайтын жас отбасыларына əрдайым мемлекет тарапынан қолдау көрсету, тұрғын үйді дамытуға жыл сайын республикалық бюджеттен тиісті қаржыны бөліп отыру қажет. Екінші, тұрғын үй несиесін беруде мемлекет тарапынан жеңілдіктер ескерілуге тиіс, ол үшін тұрғын үй несиенің пайызсыз беріліп жəне оның тұрғын үй құрылыс банкінен берулі жолдарын қарастыру қажет. Үшінші, несиені қайтаруға байланысты қарыз алушылардың табыс саоығына жеңілдіктер беріп, қайтарылатын несиенің сомасына салық салмаған дұрыс. Төртінші, демографиялық мəселені шешу үшін көп балалы отбасыларға (4-5 одан көп баласы бар) тұрғын үй несиесін өтеуден босату жолдарын қарастыру қажет. 2. Тұрғын үй құрылыс-жинақ жүйесі бойынша: Біріншіден, бастапқы салатын жарна мөлшерін сатып алатын тұрғын үй құнының 10-15% — на дейін төмендету; Екіншіден, жинақтау мерзіміне байланысты берілетін несиенің мерзімін ұлғайту қажет, кемінде 30 жылға дейін. Үшіншіден, халықтың жинағын ынталандыру мақсатында мемлекеттің бюджетінен төленетін сыйақы көлемін тұрғын үй құнының 10% көлемінде белгілеу, одан мемлекеттік бюджет ешқандай ұтылмайды. Төртіншіден, несиені пайдалану мерзімі барысында жас отбасында дүниеге келетін сəбилерді қолдау мақсатында несиені қайтаруда мемлекет тарапынан 20% жеңілдіктерді қарастыру, бұл өз кезегінде тəуелсіз еліміздегі демографиялық мəселені шешуге ықпал етеді. Осы жоғарыда аталған ұсыныстар ескеріліп, бекітілген жағдайда ғана халықтың тұрғын үй мəселесі дұрыс жолға қойылып, Қазақстанда тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесі əрі қарай дамитына сеніміміз мол.

Əдебиет: 1. Теория и практика ипотечного кредитования. Мир финансов. Февраль, 2007 г. 2. Аникеева А.В. Ипотека в РК. Казахстан на пути новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста. Алматы. Экономика: 2005г. 3. http://www.hcsbk.kz/kaz 4. http://ortalyk-kaz.kz/publ/leumet/ol_zhetimdi_baspana_2020_ba_darlamasy_zhajly_bar_a_i_at/4-1- 0-1162 5. http://stud24.ru/finance/ipotekaly-nesielendru/349674-1075962-page5.html

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.