Эксперттік жүйе

Главная » Рефераты на русском » Эксперттік жүйе

КІРІСПЕ

Эксперттік жүйелер белгілі бір облыс бойынша маманның, эксперттің жинақтаған білімі негізінде күрделі интеллектуалды мәселелерді шеше алады және шешуге көмек бере алады. Қазіргі сәтте эксперттік жүйелер әр түрлі қиындық туғызатын облыстарда қолданылады. Көбінесе эксперттік жүйелер бизнесте, өндірісте және медицинада қолданылады. Эксперттік жүйелер күрделі шешімдерді қабылдау үшін қолданылады, бірақ өзінің қабылдаған шешімдерінің сапасы бойынша маман-эксперттен қалыспайды және оларға шешімдерінің «мөлдірлігі» тән. Сонымен қатар, олардың білім базасын эксперттің қатысуымен толықтырып, жаңартып отырады.

Эксперттік жүйелердің басқа жасанды интеллект жүйелерімен салыстырғанда бір үлкен айырмашылығы бар: мәселен, нейрондық желілер немесе генетикалық алгоритмдер сияқты, олар қандай да бір жан жақты мәселелерді шешуге арналмаған. Эксперттік жүйелер жасақтаушылар таңдаған белгілі бір облыс бойынша, кей жағдайларда облыстар бойынша, сапалы түрде шешім қабылдауға бағытталған.

.

Эксперттік жүйелер адамның білімі мен тәжірибесін және машинаның жылдамдығын өз бойында сыйыстыра отырып, қойылған мәселені шешу мақсатында жүйеге енгізілген мәліметтердің белгілі бір саны мен сапасына қатысты шешім қабылдауға және оны түсіндіруге мүмкіндік береді.

Медицинада экперттік жүйелер адам ағзасының жұмысының бұзылу себептерін анықтау үшін, басқаша айтқанда, диагноз қою мақсатында қолданылады. Көпшіліктің пікірі бойынша ең белгілі диагностикалық эксперттік жүйе болып MYCIN есептеледі. Сонымен қатар дәрігерлерге күнделікті дұрыс диагноз қоюға және сәйкес емделу тағайындауға көмектесетін көптеген медициналық эксперттік жүйелер жасақталған. Осы күнге дейін жаңа эксперттік жүйелер жасақталу үстінде, мысалы, НЕФРЭКС – балалардағы бүйрек ауруларының медициналық диагностикалық эксперттік жүйесі, РЕПРОКОД – тамыр ауруларын анықтайды (атеросклероз, гипертония), ДИАКОМС – көздің онкологиялық ауруларын анықтау үшін, ES 4.0 – сүт бездері және қалқанша без ауруларының диагностикалық жүйесі және тағы басқалары.

Интерпретация, диагностика, реттеу, болжау, жоспарлау, нобайлау мәселелері бар. Мұндай мәселелерді эксперттік жүйелер көмегімен шешуге болады. Мамандардың жұмыс істейтін көптеген адам қызметінің облысындағы объектілер математикаға тиісті таза синтаксистік объекттерге топтастырыла алмайды. Медицина мамандардың білімі күрделі формалданатын адам қызметінің облыстарының бірі болып табылады. Медициналық диагностикалық эксперттік жүйелер жасақтау мәселесі қазіргі сәтте өте маңызды. Жүрек тамыры аурулары — еліміздегі ең көп таралған аурулардың бірі, сондықтан медициналық эксперттік жүйенің нақты облысын таңдау кезінде жүрек тамыры аурулары таңдалған болатын. Бұл дипломдық жобада жүрек тамыры жүйесі аурулары себептері мен симптомдары және олардан емделу тәсілдері туралы ақпарат танылып және жүйеленеді. Осыған орай дипломдық жобада жүрек тамыры жүйесі аурулары туралы білімді жүйелеу, білім қорына негізделген жүйе арқылы осы аурулардың алдын алу, оларды классификациялау және бұл облыстағы маман үшін белгілі бір деңгейде ұсынылған емдеу жолдары туралы шешім қабылдайтын көмекші құрал жасақтау есебі қойылады.

Эксперттік жүйенің түсінігі

Негізгі түсініктер мен анықтамалар

Адам қызметінің әр түрлі салаларында нақты алгоритмі немесе әдісі жоқ міндеттер жиі кездеседі. Ол міндеттерді тек қана сол кәсіппен шұғылданатын білімді мамандар шеше алады. Ол аппаратураны диагностикалау, жұмыс аптасын жоспарлау, операцияны болжау, аппаратурада жұмыс жасап үйрену және т.б. жұмыс түрлері. Негізінен мұндай міндеттер болжау, оқыту, модельдеу сияқты салалармен қоса медицина, заң, ғылым мен техниканың алуан түрлі салалары, экономика, экология, әскери іс және т.б. кездеседі. Осындай міндеттерді шешу үшін арнайы бағдарламалар кешені – эксперттік жүйелер (ЭЖ) бар. Олар нақты емес қойылымы бар міндеттерді арнайы білім базасына (ББ) жолыға отырып шешеді, яғни ол базада пайда болған проблеманы шешуге арналған мәліметтер бар. Шешімді ЭЖ өз бетімен табады. Сонымен қатар, ЭЖ әдетте мамандардың өздеріне ББ-сын жасауына мүмкіндік беріп, оны өзгертуге немесе толықтыруға, басқаруға жол ашады. Нарықтағы бағдарламалық қамтамасыз ету (БҚЕ) әдетте өте қымбат тұрады. Соған байланысты, қазіргі кезде екінің бірі өз ортасына ЭЖ тарата алмайды, және де тиімді ЭЖ өзіне сондай қымбат аппараттық қамтамасыз етуді талап етеді. Экперттік жүйе дегеніміз бұл әдістер мен ұйымдастыру жолдарының жиынтығы, күрделі міндеттерді шешуге арналған білімдердің сақталуы мен қолданылуы.

Эксперттік жүйе берілген шешімдердің арасынан ең үздігін таңдай отыра, жоғары сапалы мамандар тобының тәжірибесіне сүйену арқылы өзінің тиімділігін арттырады. Оларды стратегия құрылымы кезінде бағалай отыра, үлкен көлемдегі жаңа факторлардың әсерін талдайды, алдын ала болжау мүмкіндіктерін қалыптастырады.

Заманауи ЭЖ – білім базасын қалыптастыратын, міндеттерді шешу кезінде жинақталған білім базасының көмегімен адам-маманның әрекетін модельдейтін мамандандырылған компьютерлік бағдарлама. ЭЖ-ні ойлап табу және пайдалану ақпараттық технологиялардың дамуының концептуалды кезеңі болып табылады. Проблеманы шешудің интеллектуалдық негізіне белгілі бір іс-әрекет саласындағы тәжірибелі сарапшы-мамандардың білімдерін жаңғырту алынады

ХХ ғасырдың 70-жылдардан бастап ЭЖ жасанды интеллект (ЖИ) саласындағы жетекші бағыт болды. Оларды әзірлеу кезінде ертерек дайындалған ЖИ қолдану әдістері табылды: білімді таныстырудың әдістері, логикалық қорытындылау, эвристикалық іздеу, ана тіліндегі сөйлемдерді тану мүмкіндігі және т.б. Осындай қуатты әдістерді қолдану арқылы ЭЖ өте үлкен коммерциялық әсерге қол жеткізді. 1987 жылы АҚШ-та жарияланған ЭЖ каталогы мен оны дайындауға арналған инструменталды бағдарламалық құралдар 1000-ға жуық жүйелерден тұрады. Дамыған шетел мемлекеттерінде жүздеген фирмалар оларды дайындау және таратумен айналысады. Қазіргі кезде эксперттік жүйелердің 5-буыны – преценденттік эксперттік жүйелер құрастырылған. Преценденттік ЭЖ-ні негізгі және ең маңызды белгісі – “Преценденттер Базасының” болуы. Прецендент – нысанды қасиеттерін зерттеу кезінде болатын нәтиже. Преценденттер базасы – нысанды зерттеудің нәтижелер қорытындысын жинақтайтын база. Мұндай жүйелер өздерінің шешімдеріне адамдардың байқауымен, математикалық алгоритмдермен қоса шешімді қабылдауға адамдардың логикасын пайдаланады. Осы қасиеттер олардың үлкен артықшылықтарын тудырады. Прецендентті ЭС әр түрлі білімдерді өңдеу мен қолданудың универсалды құралы бола отырып, әр түрлі ғылым саласында қолданылады: медицина (MYCIN), химия (DENDRAL), геология (PROSPECTOR), математика (InterLisp), инженерлік іс (АВК, ArhiCad), сондай-ақ әскери істе, информатикада, ғарыштық техникада, метеорологияда, өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, физикада, электроникада және юриспруденцияда [3]. Өздерінің артықшылықтарымен қоса, преценденттік эксперттік жүйелердің дайындаудың жолы күрделі және тиімді жұмыс істейді, сонымен қатар олар жүздеген мың преценденттік базалар жазады. ХХ ғасырдың 60-70-жылдардағы жасалған атақты ЭЖ өз саласында классикалық құрылғы болып табылады. Шығу тегіне, қызметтік саласы мен сабақтастық идеясы, әдісі және инструменталды бағдарламалар жолдарына байланысты ЭЖ-ні бірнеше түрге бөлуге болады. 1. META-DENDRAL. DENDRAL жүйесі тәжірибелік деректер бойынша химиялық қосылулардың ықтимал құрылымын анықтайды (спектография массалары, ядролық магниттік резонанс деректері және т.б.). M-D DENDRAL- ға арналған білім алу процесін автоматтандырады. Ол химиялық элементтердің құрылымдардың жасалу фрагменттерінің ережелерін жасайды. 2. MYCIN-EMYCIN-TEIREIAS-PUFF-NEOMYCIN. Бұл мединициналық ЭЖ мен сервистік бағдарлама құрылымдарының өкілі. 3. PROSPECTOR-KAS. PROSPECTOR- геологиялық сараптама негізінде кеніш көздерін іздеуге арналған бағдарлама. KAS- PROSPECTOR-ға арналған білім жинақтау жүйесі. 4. CASNET-EXPERT. CASNET- жүйесі көз ауруларын емдеу үшін диагностикалық кепілдеме беретін медициналық ЭС. Оның негізінде EXPERT инженерлік білім тілі жасақталған. Сонымен қоса, бірнеше диагностикалық медициналық жүйелер де құрастырылған. 5. HEARSAY-HEARSAY-2-HEARSAY-3-AGE. Бұл реттің алғашқы екі жүйесі берілген сөздіктен алынған сөздердің біріккен адам сөйлеуінде тануға бағытталған интеллектуалдық жүйе.

Айтылып отырған жүйелер хабарландыру тақтасын қолдану негізінде құрылған өзіндік құрылыммен ерекшеленеді, атап айтсақ – жүйенің ағымдағы жұмысынан тұратын глобальді деректер базасы. Уақыт өте келе бұл жүйелердің негізінде HEARSAY-3 және AGE (Attempt to Generalize – қарым-қатынас талпынысы) сынды инструменталдық жүйелер жасалды. 6. AM (Artifical Mathematician- жасанды математик) және EURISCO жүйелері Стэнфорд университетінде доктор Д.Ленат басқаруымен зерттеу және оқу процесі мақсаты үшін жасақталды. Доктор Ленаттың айтуынша, кез келген ЭС тиімділігі оған енгізілген білім дерекқорымен анықталады. Оның ойынша, жүйе үйренуге дайын болуы үшін оған жалпы ақпараттардың миллиондаған саны енгізілуі керек. Ол төрт жасар баланың орташа мүмкіндіктерімен салыстыруға келетін ақпарат көлемі. Ленаттың пайымдауынша, аз мамандандырылған білім көлемі кіші ЭЖ жасау жолы тығырыққа тіреледі. АМ жүйесіне алғашында математикалық теориялар мен ұсынылымдарды құрастыруға мүмкін болатын жүздеген қорытынды ережелер мен 200 эвристикалық білім алу алгоритмі енгізілді.

Эксперттік жүйелердің құрылымы

Қазіргі кезде эксперттік жүйелердің технологиясы ең алуан түрлі мәселелі облыстарда, қаражат, мұнай және газ өнеркәсібі, энергетика, транспорт, фармацевтикалық өндіріс, ғарыш, метуллургия, тау кен ісі, химия, білім, целлюлозды – қағаз өнеркәсіп, телекоммуникация және байланыс және т.б сияқты әр түрлі түрдегі міндеттерді (интерпретация, болжау, диагностика, жоспарлау, құрылымдау, бақылау, ретке келтіру, инструктаж, басқару) шешу үшін қолданылады. Эксперттік жүйелерді орындаудағы үш негізгі түр өзгешілік белгілі.

Жеке бағдарлама түрінде орындалған экспертті жүйелер, бұл бағдарламаның тікелей бөлігі болып келетін кейбір алгоритмдік тілдегі білім базасы. Ережеге сай, мұндай жүйелер бір бекітілген пәндік облыста міндеттерді шешу үшін арналған. Мұндай жүйелерді құру кезінде дәстүрлі рәсімді PASCAL, C тілдерімен қатар, жасанды интеллектің мамандандырылған тілдері LISP, PROLOG қолданылады. Экспертті жүйелердің қабыршақтары – белгілі бір пәндік облыс үшін арналған көрсету тәсілдеріне иеленуші бағдарламалық өнім. Қолданушының міндеті тікелей бағдарламауға емес, ал ұсынылып отырған қабыршақтар мүмкіндіктерін қолданумен жұмыс жасау мен білімді енгізу жасалынады. Бұл жүйелердің кемшілігі барлық бар пәндік облыстарды бір жүйемен ұстап тұру мүмкін еместігінде. Мысал болып ИНТЕРЭКСПЕРТ, РС+, VP-Expert қызмет етеді.

Экспертті жүйелердің қабыршағы деп аталатын бағдарлама класы, бағдарлама жасай алмаййтындарға аналогті мәселелерді шешкен, бағдарлама жасай алатындардың нәтижелерімен қолдану болатын мақсатпен құрылды. Сөйтіп, EMYCIN [8] бағдарламасы қосымшада медицинаның басқа облыстарында MYCIN жүйесінің архитектурасын қолдануға мүмкіндік береді. На базе EMYCIN базасы негізінде медицина (мысалы, өкпе аурулары диагностикасы үшін PUFF жүйесі), сонымен қатар басқа да білім облыстарына эксперттік жүйелер жете зерттелінді, мысалы SACON құрылымдық талдау бағдарламасы.

Қабыршақтар міндеттердің жеткілікті жіңішке класына бейімделген бағдарламалар болып табылатыны әбден белгілі, алайда сол немесе басқа бағдарлама негізінде қабыршақ құрылған бағдарламасынан әлдеқайда кең. С EMYCIN жүйесінің авторы Ван Меле қабыршақтар мәселелерді шешу үшін арналған әмбебап архитектура болмайтынын бірінші болып атап кеткен. Онымен жете зерттелген EMYCIN жүйесі дедуктивті амал арқылы болжамға шешуге еліктейтін, деректердің үлкен көлемді диагностикалау мәселелеріне бейімделген.

Кленси (Clancey) осыған ұқсайтын мәселелер класын «эвристикалық классификация мәселелері» деп атап кетті. Алайда бұл амал құрылымдамалау мәселелерін шешу үшін анағұрлым аз сәйкес келеді, яғни жеке элементтерді бір комплекске берілген шектеулерді есепке ала отыра біріктіру.

Мұндай типтегі көптеген коммерциалық өнімдер іздеу кеңістігі онша жоғары емес мәселелер үшін жарайды. Ережеге сай, қорытындының кері тізбегін құрудың жеткілікті және үрдісті басқарудың шектеулі мүмкіндіктері әдісі қолданылады. Бірақ, заманауи қабыршақтар, мысалы олардың ойлап табушылары бекіткен М.4, кең көлемдегі міндеттерді шешу үшін қолданылуы мүмкін, себебі олар логикалық қорытындының тікелей тізбегін модельдеу, процедуралар, хабарламаларды жіберу және т.б қоса алғанда, білім мен басқару көрсетілімінің функция жиымын қолдайды. Бірінші зерттемелермен салыстырғанда заманауи қабыршақтар икемдірек болып келеді, асып кеткенде, олар бағдарламалық қамтамасыздандыру нарығында жетілімді операционды орталардың көпшілігіне аса қиындықсыз интегралдануы мүмкін және қолданшы интерфейстің дамыған тәсілдерімен жеткілікті жарықтандырылған. Сөйтіп, МЛ қабыршығы персоналды компьютерлерде қолданылатын, кез келген операционды жүйелердің басқаруымен жұмыс істей алады, яғни деректер базасына қосылу, С, Visual BASIC және Visual C++ тілдеріндегі бағдарламалық код фрагменттерін қосуға арналған әдістерге ие. Қабыршақ қоданушы интерфейсінің индивидуалды күйге келтіруін қолдайды және . MYCIN жүйе – тек сияқты, «неге» сұрағына жауап беру кезінде түсіндірмені қалыптастыруға ие. Эксперттік жүйелердің генераторы – қабыршақты алу үшін арналған, сол немесе сол ғана білімнің көрсетіліміне қарастырылып отырған пәндік облысқа байланысты бейімделген қуатты бағдарламалық өнім. Бұл түр өзгешіліктің мысалдары — KEE, ART жүйелері және т.б.

.

Көптеген қолдану облыстарының толық тізіміне тоқтамай ғана, тек қана эксперттік жүйелер әдістемесі сәтті қолданылған дамыған мемлекеттердің халықаралық шаруашылық салаларының кейбіреуін ғана атап кетуге болады: химия, ауыл аруашылығы, электроника, білім, қаражат, геология, медицина, әскери іс, бағдарламалық қамтамасыздандыру және т.б. Олар шешетін есепулердің негізгі типтерінің тізімінен интерпретация, болжау, диагностика, жобалау, жоспарлау, басқару, бақылау, ретке келтіру, жөндеу, оқуды атап кетуге болады. Қазіргі таңда шетелдерде кеңінен таралған эксперттік жүйелердің тізім және олардың тізімін келесі түрде атап кетуге болады: : INSIGT, LOGIAN, NEXPERT, RULE MASTER, KDS, PICON, KNOWLEDGE CRAFT, KESII, S1, TIMM және т. б. Заманауи эксперттік жүйелер тәжірибені және жетекші мамандардың білімін тарату үшін тәжірибе жүзінде барлық сфераларда кеңінен қолданылады. Дәстүрлі түрде білімнің екі түрі бар – ұжымдық білім және жеке білім. Егер де пәндік облыста білімнің көп бөлігі ұжымдық түрде көрсетілген болса, онда бұл пәндік облыс эксперттік жүйелерге мұқтаж емес.

Эксперттік жүйенің ақпараттық қамтылуы

ЭЖ-ні жасақтау қарапайым бағдарламалық өнімді жасақтаудан айырмашылығы бар. ЭЖ-ні құру тәжірибесі оның жасақтау әдіснамасын қолдану кезінде ЭЖ-ні құру процесін өте қатты созып жібереді немесе теріс нәтижеге әкеліп соқтырады. ЭЖ-ні жасақтау мүмкін болған кезде, ақталғанда және инженер білімінің әдістері шешілетін есепке сәйкес келгенде ғана ЭЖ-ні қолдануға болады. Берілген қосымшаға ЭЖ-ні жасақтау мүмкін болу үшін, келесі талаптар біруақытта орындалуы жеткілікті: 1) Берілген облыста бастаушы маманмен салыстырғанда жақсы білетін эксперт бар болса; 2) Ұсынылатын шешім бағалануына эксперттер жарасуы керек, әйтпесе жасақталған ЭЖ-нің сапасын бағалауға болмайды 3) Эксперттер вербалдауға (табиғи тілде түсіндіруге) және өзінің қолданған әдістерімен түсіндіруге қабілетті, керісінше жағдайда эксперт білімдерін «шығаруына» немесе ЭЖ-ге салынуына сену қиынға соғады. 4) Тапсырманы шешу әрекетті емес пайымдауды ғана талап етеді; 5) Есеп өте қиын болмауы керек (яғни, оның шешілуі эксперттің сағатын немесе күнін ғана алуы керек, аптасын емес); 6) Тапсырма ресми түрде жазылмаса да, жеткілікті «түсінікті» және құрылымды облысқа жатуы керек, яғни, негізгі түсініктемелер, қатынастар,тапсырманы шешудің белгілі әдістері (ең болмағанда экспертке) белгіленуі керек; 7) Тапсырманы шешу үшін «дұрыс ақыл» қолданбау керек, себебі осындай білімдерді жасанды интеллект жүйесіне салу (жеткілікті санда) әлі жүзеге асырылмай тұр.

.

Берілген қосымшада ЭЖ-ні қолданылуы болып, бірақ ақталуы болмауы мүмкін. ЭЖ-ні қолдану келесі факторлармен ақталуы мүмкін: 1. тапсырманы шешу маңызды эффекті алып келуі мүмкін, мысалы, экономикалық; 2. адам-экспертті қолдану экспертің саны жетпегендіктен немесе әр түрлі ортада біруақытта сараптаманы өткізу қажеттілігінен мүмкін болмайды. 3. ЭЖ-ні қолдану экспертке ақпаратты жіберу кезінде жіберілмейтін уақыт кезде немесе ақпарат жоғалту болған жағдайда жөнді болып есептелінеді 4. ЭЖ-ні қолдану адамға жау болатын айналада тапсырманы шешу жөнді болып есептеледі. Қосымша ЭЖ-нің әдісіне сәйкес келеді, егер шешіліп отырған тапсырма келесі сипаттамаларға ие болса: 1) тапсырма математикалық әдістер мен дәстүрлі бағдарламалауда қабылданғандай санды манипуляциялаумен емес, символды манипуляциялау арқылы табиғи әдіспен шешілуі мүмкін (яғни, символды пайымдаулар арқылы). 2) тапсырма алгоритмді емес, эвристикалық табиғатқа ие болу керек, яғни оның шешімі эвристикалық ережелерді қолдануды талап ету керек. Кейбір формалды процедуралар көмегімен шешіле алатын тапсырмалар ЭЖ-ні қолдануға сәйкес келмейді. 3) тапсырма ЭЖ-ні жасақтауға кеткен шығынды өтеу үшін жеткілікті деңгейде қиындау болу керек. Алайда, ол өте қиын да болмау керек, ЭЖ оны шеше алатындай болған жөн; 4) тапсырма, ЭЖ әдістерімен шешіле алатындай жеткілікті деңгейде қысқа әрі мәнді болу керек.

ЭЖ-ні жасақтау кезінде, заңды түрде, “тез түптұлға” концепциясы қолданылады. Бұл концепцияның мәні өңдеушілер бірден соңғы өнімді шығаруға тырыспайды. Бастапқы кезеңде ЭЖ-нің түптұлғасын құрады. Түптұлғалар екі қарама-қайшы келетін талаптарды қанағаттандыру керек: Бір жағынан, нақты қосымшаның қарапайым тапсырмаларын шешу керек, басқа жағынан, олардың өңдеу уақыттары мен еңбекөнімділігі аз мәнді болу керек. Ережеге сай, көрсетілген талаптарды қанағаттандыру үшін түптұлға құру кезінде жобалау процесін тездететін әр түрлі амалдар қолданылады. Түптұлға берілген қосымшаға білім инженерінің әдісі пайдалылы екенін көрсету керек. Сәттілік жағдайда эксперт білім инженері көмегімен күрделі облыс туралы түптұлғаның білімін кеңейтеді. Сәтсіздік жағдайында жаңа түптұлғаны жасақтау қажет болады немесе жасақтаушылар берілген қосымшаға ЭЖ әдістері жарамсыз деген қорытындыға келуі мүмкін. Білім өлемі артуына байланысты түптұлға берілген қосымшаның барлық тапсырмаларын сәтті шеше алатындай күйге жетуі мүмкін. ЭЖ түптұлғасын түрлендіру соңғы өнімде көбіне ЭЖ-ні тезәсерету артуы сияқты қажетті жадының азаюын да қамтамасыз ететін төменгі деңгей тілінде қайта бағдарламалауға әкеліп соқтырады. Еңбекөнімділік пен ЭЖ-нің құру уақыты пайдаланылып отырған құралдың түріне де байланысты болады.

Жасақталатын жүйеге келесі функционалды талаптар тұжырымдалған болатын: жүйе кестедегі таңдалынған симптомдармен науқастың диагнозын анықтау керек; емдеу курсын тағайындау керек, білім құруға және түрлендіруге мүмкіндік беру; негізгі кілтпен іздеуді жүргізу. Сәйкестендіру кезеңінде шешімге тиісті тапсырмалар анықталады, жасақтаудың мақсаты байқалынады, эксперттер мен қолданушы түрлері анықталады. Тұжырымдамаландыру кезеңінде мәселелі облыстың мазмұнды анализі жүргізіледі, қолданылатын ұғымдар және олардың өзара байланыстары айқындалады, тапсырманың шешу әдістері анықталады. Нысандандыру кезеңінде АЖ таңдалынады және білімнің барлық түрлерін көрсету әдістері анықталады, негізгі түсініктер нысандандырылады, білімнің түсіндіру әдістері анықталады, жүйенің жұмысы жобаланады, белгіленген ұғымдар, шешу әдістері, көрсетілу амалдары мен біліммен айла- шарғы жасау жүйесі мақсаттарының баламалылық бағаланады. Орындау кезеңінде білім қоры экспертпен толықтыру жүргізіледі. ЭЖ-нің негізі білім болып табылатындықтан, берілген кезең ЭЖ-ні жасақтау үшін өте қажетті және өте бейнетті болып табылады. Білім алу процесі эксперттен, жүйенің эффективті жұмысын қамтамасыз ететін білім ортасынан білімді алып тастау мен ЭЖ-ге түсінікті түрде білімді көрсету болып бөлінеді. Білім алу процесі нақты есептерді шешу бойынша эксперттің қызметті анализіне негізделген білім инженерімен жүзеге асады.

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.