Ірі қара мал өнімдері

Home » Рефераттар » Ірі қара мал өнімдері
Рефераттар Комментариев нет

Сүт өнімі. Сиыр сүтінің құнарлығы жоғары, одан түрлі сүт тағамдарын жасауға болады. Орташа есеппен сиыр сүтінің құрамында 12,5-13% құрғақ зат, оның ішінде З,8% май, 3,3% ақуыз, 4,8% сүт қанты және 1%-дай минералды заттар болады. Сүт құрамында 20-дан астам витаминдер, 30-ға таяу ферменттер, 20-ға таяу макроэлементтер және 10 шақты микроэлементтер бар. Ал, сүт майының құрамына 150-ден астам май қышқылы, ал сүттің ақуызында 20 шақты аминқышқылы бар. Сүт майы адам ағзасында 95%-ға дейін сіңсе, аңуыз — 98%-ға, сүт қанты да — 98%-ға дейін сіңеді. Жоғарыдағы мәліметтер бойынша сүттің құнарлылығы өте жоғары, әрі диетикалық қасиеті бар. Сүт түзуіне өсімдік ақуызының маңызы зор. Сүтті сиыр әрбір 40 кг мал азығынан 2-2,4 кг аңуыз бөлсе, ал етті малдар бордақылаған мезгіл-де тек ңана 400 г. ақуыз бөледі.
Малды бордаңылау кезінде тек қана рационның 17% энергиясы пайдаланылса, сүт өнімі үшін 5%-дай рацион энергиясы пайдаланылады. Сондықтан сүт өнімі халық шаруашылығы үшін өте ұтымды.
Сүт өнімін көбейту адам ағзасына ңажет аңуыздың көбеюіне тікелей әсер етеді. Сүттен май, айран, сыр, ірімшік, қүрт, т.б. тағамдар дайындауға болады. Сүт өнімінің көбеюі жөне оның қүрамы ірі қара малының тұқымына, шығу тегіне және әр малдың өсу ерекшелігіне, жасына, физиологиялық жағдайына, азықтануына, бағып-күтуіне, бүзаулау мезгіліне және, т.б. әрекеттер-ге байланысты.
Сут өніміне әр түрлі жағдайлардың әсері. Сиырдың сүт өнімі және оның құрамы тұқым қуалаушылық ерекшелігіне байланысты. Малдың көп өнім беруі, оның генотипіне байланысты. Әр сиыр тұқымының сүттілігі әр түрлі болып келеді. Сүттілігі жоғары сиырдан 305 күннің ішінде 27000 кг-ға дейін сүт сауса, ал жалпы сүтті түңымдарынан орташа 4000-5000 кг -ға дейін сүт сауа-ды. Сүт өнімі оның тірілей салмағына да байланысты, себебі сиырдың тірілей салмағы оның ңоңдылыгын көрсетеді.
Сиыр түңымының келешектегі сүттілігі оның тайын-ша кезінде бірінші рет қашыру мезгіліне де байланыс-ты. Сүтті сиыр түңымына жататын тайыншаларды бірінші рет 16-18 айлығында қашырады.
Ол үшін тайыншалардың бірінші рет қашыру алдын-да оның тірілей салмағы саңа сиырлардың салмағының 65-70% -ын жетуі қажет.
Алдыңғы ңатарлы шаруашылыңтарда, төлді дүрыс өсірген жағдайда бірінші бүзаулаған сиырлардан бір маусым уақытында 4500-5000 кг дейін сүт саууда.
Мысалы, «Лесное» атты асыл түқымды мал зауытын-да «Ленинград облысы» бірінші бүзаулаған сиырлардан жылына 6000 кг-ға дейін сүт сауса, Харьков облысы «Червоный Велетень» асыл түңымды мал зауытында Симментал түңымының бірінші рет бүзаулаған сиырла-рынан 4500 кг сүт сауған. Сиырдың сүттілігі оның жа-сына да байланысты. Бірінші, екінші кейде үшінші рет бүзаулаған сиырлар сақа сиырларға ңарағанда сүтті әжептәуір аз береді. Сақа сиырлармен салыстырғанда бірінші бүзаулаған сиырлар 25% -дай, екінші рет бүзау-лаған сиырлар 12-15% -дай, ал үшінші рет бүзаулаған сиырлар — 5-7%-дай сүтті аз береді. Сақа сиырлардың сүті 2-3 жыл бойы біркелкі, одан кейін жасы үлғайған сайын сүті азая береді. Сондықтан шаруашылықтарда сиырларды 8-10 рет бүзаулағанша үстайды. бөлген жөн. Ал бүл көрсеткіш сиыр желінінің көлемін көрсетеді.
Етті ірі ңара інаруашылыңтарында бүзау енесінің ба-уырында 6-8 ай болады. Сондьщтан етті түңым сиырлары-ның сүттілігін 6-8 айлық бүзаулардың салмағы бойынша аньщтайды. Ол үшін әр түқымды сиырлардың стандар-тын пайдаланады. Бірінші рет бүзаулаған сиырлардың сүт өнімі стандарттан 10% кемітсе, екінші рет бүзаула-ған сиырлардың сүт өнімін 5% кемітеді.
Сиыр сүтінің майлылығы мен аңуызын айына бір рет анықтайды. Ал, сауу маусымы бойынша анықтау үшін 1%-дың сүтке айналдыру қажет. 305 күндегі 1% сүттің қосындысын, осы маусым ішінде сауылған әр айлың сүттің ңосындысына бөледі.
Ірі цара етп өнімі. Ірі ңара мал етінің тағамдылығы және дәмділігі өте жоғары, сондықтан әр түрлі тағам жасау үшін кең қолданылады. Әсіресе, етті сиыр түқым-дарының еті өте жоғары бағаланылады, олардың еті «ерекше» қасиетті деп есептелінеді. Ірі қара малдың еті басқа ауылшаруашылың малдарының етіне қарағанда ет ңүрамындағы аңуызы мен майының өзара ңатынасы жағынан ерекше болып келеді. Оның етінде холестерин аз, ал іпошқа мен ңой еттерінде холестерин көбірек. Ірі қара мал етінің тағы бір ерекше қасиеті қүрамында амин қышңылдары: аргинин, мезин, гистидин, тирозин, триптофан, цистин, т.б. майлы ңышқылдар, әр түрлі минералды, экстрактивті және басңа да заттардың бо-луы. Орта есеппен ірі қара мал етінің ңорытылуы және агзағасіңуі 95% -ға дейін жетеді. Ірі ңара мал етінің мор-фологиялың және химиялың ңүрамының түңымы, жасы және ңоңдылығы ерекше әсер етеді. Ірі қара мал үшасы-ның 42-68% тазает, майы 14-30% , сүйегі 12-20% , сіңірі 10-14% . Ірі ңара малдың орташа қоңдылың жағдайын-да, оның орташа химиялың ңүрамы мен калориясы тө-мендегі көрсеткіштердегідей: суы — 66%, аңуызы -20% , майлылығы — 23% , минералды заты — 1% . Ал, 1 кг етінде 7560 кДж болады. Ал, жас төл етінде суы — 72% -ға дейін, ал майы 15% -ға дейін ғана. Ipi қара мал етінің өніміне әр түрлі жағдайлардың әсері. Ірі ңара мал етінің өніміне оның түңымы мен дене бітімінің әсері мол. Әсіресе ет өнімі етті түңымды ірі қара малынан көп алынады. Бүл түңымды малдар тез өсіп же-тіледі, тірілей салмағы 600 кг-нан 1000 кг дейін, тіпті одан да жоғары болады, ал үшасының шығымы 65% -дан да жоғары, жақсы бордаңыланады және тәулік салма-ғына азық-түлік аз жүмсалынады.
Қазіргі уаңытта одағымыз бойынша кең тараған ңазаңтың аңбас сиыры мен қалмаң сиырының түқымда-ры. Бүл түңымдардың төлдерін жаңсы бағып-күтіп, дүрыс бордаңыласа, ет өнімі жағынан шет мемлекеттің етті түқым малдарынан кем емес. Бүл түңым малдары-ның еті өте дәмді және сіңімді.
Көптеген тәжірибелер бойынша одағымыздағы көпте-ген сүтті және сүтті-етті түңымдарға жататын ірі қара малдарының еті де жоғары көрсеткіштерге жетуде. Өнеркәсіптік жолда өсіріліп, бордаңылаған сүтті түңым-дарының төлдері 14 айлығында тірілей салмағы 400 кг-ға, ал сүтті-етті түқымдарынікі — 450 кг-ға жетуде, ал 1 кг тәулік салмағына 6,4-7,5 кг мал азығы жүмсалынады.
Ірі ңара мал етінің өніміне және еттік ңасиетіне, оның жасының әсері өте мол. Жас төлдердің үша ңүрамында, кәрі малдарға ңарағанда, сүйегі мен сіңірі көп болса, ал таза еті мен майы, керісінше, аз болады. Ал төлдің жасы үлғайған сайын үша ңүрамы да өзгеріп, үша ңүрамының қатынастары өзгереді. Төлдердің 12-15 айлығына дейін таза еті майына қарағанда тез дамиды, осы жаста сойыл-ған малдардың үшасында таза ет пен майының өзара ңатынасы өте қолайлы.
Ірі ңара мал еті және оның еттік ңасиеті, оны азықтан-дыруына да байланысты. Мал азығы жеткіліксіз болса, оның тәуліктік өсуіне керісінше әсер етеді де, бордақы-лау мерзімі көбейіп, өрі 1 кг тәулік салмағына мал азығы көп жүмсалынады. Ал төлді дүрыс өсірсе, тек ңана тірілей салмағы өсіп ңана ңоймай, оның үша ңүрамы-ның морфологиялың және химиялың қүрамдары жақ-сарып, жалпы ет өнімі көбейеді.

LEAVE A COMMENT

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.