Ірі қараның сырт пішіні және дене бітімі

Home » Рефераттар » Ірі қараның сырт пішіні және дене бітімі
Рефераттар Комментариев нет

Отанымызды азық-түлікпен (ет, сүт және сүт тағамдарымен) қамтамасыз ету үшін ірі қара мал шаруашылығының маңызы өте зор, себебі сүт өнімі оның 99% -ын, ал ірі қара малының еті 40-45% -ға дейінгі деңгейде. Сонымен қатар ірі қара малдың терісі де жеңіл өнеркөсіп шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі қараның қиы егін шаруашылығында, әсіресе кейінгі уақыттарда, кеңінен органикалық тыңайтқыш ретінде пайдаланылуда.
Қазақстан Республикасының шаруашылықтарында 20-дай сүтті, сүтті-етті және 8-етті асыл тұқымды ірі қара малдар өсірілуде. Айта кету керек, бұл асыл тұқымды ірі қаралардың көпшілігі жаңа өнеркәсіпті технологияға бейімді емес. Сондықтан кейінгі уақытта будандастыру және гибридизациялау арқылы ірі қараның жаңа асыл тұқымдары шығарылуда. Ірі қараның сырт пішіні және дене бітімі. Сырт пішіні. Сырт пішін малдың сыртқы дене құрылысы, ол малдың биологиялық ерекшеліктеріне және шаруашылықтағы өнімділік бағыттарына байланысты. Малдың сырт пішінін зерттеу арқылы, оның денсаулығы жөнінде және тұқымы жөнінде мәліметтер аламыз. Сүтті және етті ірі қараларды сыртқы дене құрылысына қарап айырады. Малдың сырт пішіні оның тұқымына, жынысына, жасына, бағып-күтуіне байланысты. Малды экстерьері бойынша іріктегенде оның өнімдік бағытына, сүйегінің мықтылығына және дене құрылысының әрбір мүшесіне баға береді. Дене мүшелерінің кемістігі оның денсаулығының нашар екендігін көрсетеді. Ал денсаулығы нашар малдың өнімді аз беретіні мәлім. Іpi қараның сырт пішінін бағалау тәсілдері. Ірі қара малының сырт пішінін бағалау арқылы, одан алынатын өнім көлемін жобалауға және сапасын анықтауға болады. Малдың сырт пііпінін бағалаудың төмендегідей бірнеше төсілдері бар: көзбен (әр мүшені жеке-жеке және баллмен бағалау), әр мүшені өліпеу, дене пішінінің ин-дексін аныңтау; графикалық және фотосуретімен анық-тау.
Көзбен багалау тәсілі малдың дене пішінін бағалау-дағы ең негізгі тәсіл болып саналады. Тәжірибелі маман-дар осы тәсілді пайдаланып малдың дене бітімін (түрпа-тын), әрі дене саулығын, малдың өнімділігін және асылдығын да анықтауға болады. Көзбен бағалау екі түрге бөлінеді: біріншісі малдың мүшелерін жеке-жеке сипаттап, мүшелерінің жетістігін және кемістігін анық-таса; екіншісі мүіпелерін баллмен бағалап, жалпы қосындысын шығарады.
Әр мушені өлшеу. Малдың әр мүшесін өлпіеп бағалау-дың да маңызы зор. Жалпы малдың 70 дене өлшемі бар. Соның рылыми зерттеуінде 52 дене өлшемі, ал мемле-кеттік асылдандыру кітабына жазу үіпін — 5 дене өлшемі, жалпы зерттеу үшін -11; орташа дене өлшемі — 18. Бірақ дене өлшемі дүрыс болса да, малдың сырт пішіні жөнінде толың түсінік бере алмайды. Сондыңтан бүл тәсілді көзбен бағалағанда қосымша мәлімет ретінде ңолданады.
Индекс тэсілі. Индекс дегеніміз — екі дене өлпіемінің бір-біріне пайыздың байланыс қатынасын айтамыз. Мысалы, кеуде енінің кеуде тереңдігіне пайыздың қаты-насы-кеуделігінің индексі. Индекс тәсілінің маңызы зор, себебі ол тек бір белгіні ғана аныңтамай, қатарынан екі-үш белгіні аныңтайды. Индекстің, әсіресе малдар-дың тобын бір-бірімен салыстырғанда маңызы зор, ол үшін 10 шаңты индексті ңолданады.
Малдың дүрыс өсіп жетілгенін анықтау, дене қүры-лысының сыртқы сымбатын бағалау, әрі малдың консти-туциялың типін білу үшін дене ңүрылысының индексін есептейді. Әрине, екі мүше өлшемі анатомиялың ерек-шеліктері арқылы бірімен-бірі байланысты болады. Дене қүрылысы индексін есептеу арқылы малдың түріне толық сипаттама беріледі.
Етті ірі ңаралардың дене қүрылысының үзындың индексі сүтті ірі қара түңымдарымен салыстырғанда көбірек болса, ал дене ңүрылысының сирақтылың ин-дексі керісінше сүтті ірі ңара түқымында көбірек бола-ды. Мал жасының, оны бағып-күтудің жеке азықтанды-рудың өзгеруіне байланысты малдың дене қүрылы-сының индексі де өзгеріп отырады.
Графикалык тәсіл. Бүл тәсілдің негізі, мысалы, бір дене өлшемін 100% деп есептейді де, қалған дене өлшем-дерінің содан айырмашылығын пайызбен анықтайды. Содан кейін график сызады. Ал 100% деп алған дене өліпемі түзу сызың болады. Нәтижесінде екі-үш топтың дене пішінінің салыстырмалы бағалауы аныңталады.
Фотографиялыц тэсілмен багалау. Малдарды фото-суреттері бойыніпа бағалаудың маңызы зор. Дене өлшемін толықтыруда фотосуреттің әсері ерекше. Әсіре-се, өте жоғары бағалы асыл түңымды малдарды бағала-ғанда да фотосуреттерді пайдаланады.
Мамандар малдың әр мүшесінің жетістіктері мен кем-шіліктеріне көңіл бөледі.
Малдың жеке мүшелері. Басы. Мал басының қүрылы-сына және бітіміне қарай мал сүйегіне баға беруге бола-ды. Жалпы бастың көлеміне, үзындығы мен еніне және басының пропорциялың қүрылысына ңарай мал түратын және шаруашылық үшін маңызын анықтаймыз. Сүтті бағыттағы сиырлардың басы үлкен емес, жеңіл, ыңшам-ды, үзынырақ, ал ені кішкентай болады. Етті бағыттағы сиырлардың басы ауырлау, ені кең, үзындығы қысңа-лау. Маңдайы өте енді. Мүйізі жуан, басы ауыр, дөңки-ген, конституциясы сөлекет типке жатады. Басы үзын, мойын терісі қыртысты, сүйектері арбиған, конститу-циясы нәзік типті сүтті түңымға жататын сиырлар.
Мойыны. Малдың жынысына байланысты, әрі түқым бағытына ңарай олардың мойындары да ерекше болып келеді. Сүтті түқымға жататын сиырлардың жіңішке, терісі қыртысты, ал етті түқымға жататын сиырлардың мойыны ңысқа, енді, мойын еті өте жаңсы жетілген, әрі жуан. Бүңалардың мойыны ңысңа, жуан, әрі мойыны басына түтас жалғасып жатыр, сүтті сиырлардың кеуде ойымы наіпар жетілген, ал етті сиырлардың шоқтығы жақсы жетілген.
Шоцтыгы. Сүтті бағыттағы сиырлардікі біртегіс, кей-де шошаң, ені орташа. Шоңтырының шошақ көрінуі оның етінің нашар жетілгенін көрсетеді. Етті бағыттағы сиырлардың шоңтығы енді, біртегіс және жазың. Қос-іноңтьщ еті нашар жетілген, малдарды түқымдықңа қалдырмайды.
Кеудесі. Кеуде ңуысында өкпе, жүрек орналасқан. Олардың демалу және ңан айналуы үшін маңызы зор. Өкпесі жақсы жетіледі. Малдың кеуде ңуысы өте көлемді. Кеуденің көлемі оның үзындығына, кеңдігіне және ендігіне байланысты. Ал қушиған, терең емес, жа-уырын сырты ойлы болса, ол кеуде мүшенің өте үлкен кемшілігі.
Аса сүтті бағыттағы сиырлардың кеудесі кең, терең, енді әрі үзын болады, ал етті бағыттағы сиырлардың кеу-десі енді және терең. Кеуденің кеңдігін малдың биік-тігіне қарап та айтуға болады. Егер де шоқтығының биіктігінің 50% болса, ондай кеуде терең болып санала-ды. Кеудесі ңушиған малдың шоңтыгы биіктеу келеді, қабырғалары алшақ, әрі еттері нашар жетілген.
Арцасы — дененің бір бөлімі, алдыңғы жағында шоқ-тыңпен, артңы жағында белмен, бүйір жаңтарында ңабырғалармен шектескен. Малдың арңасы әр уаңытта тегіс және енді болып келеді, әрі ол малдың сырт пішінінің қүрылысына көп өсер етіп, оның түрпаты-ның мықтылығын көрсетеді. Арңаның мықтылығы оның омыртңа сүйектеріне, оның етінің дамуына бай-ланысты. Арқаның ойлылығы немесе бүкірлігі дене пішінінің кемістігі болып саналады.
Белі — малдың арқасының жалғасы. Осы түзу қалпын-да артңы бөксемен жалғасады. Белдің мыңтылығы мал-дың бел омыртңасы мен етінің жетілуіне байланысты.

LEAVE A COMMENT

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.