Иудаизм діні туралы

Главная » Рефераттар » Иудаизм діні туралы

iudaizm_01Еврей халкынын ұлттык діні Иудей аңызы бойынша, Иудаизм дінін жаратушы Тораны (Таурат) сол уакыттағы барлык жетпіс халықка кабылдауға ұсынған. Тек Еврей ұлты ғана кабылдауға келіскен. Сондыктан діни мағынада «Израиль» бір Кұдайды мойындағандар мен заң кітабы — Тора аркылы Құдайға бой ұсынуға ұмтылушыларды білдіреді. Иудаизм термині (Ивритте «Яаадут») Иуда еврей тайпа бірлестігінің атынан шыккан. Иуда ең ірі Израиль тайпасы болатын. Иврит тілінде «Иудаизм» термині XIX ғасырдың соңында кең тарала бастады. Давид патша Иуда тайпасынан болатын. Давид тұсында біріккен Израиль-Иуда патшалығының күш-қуаты арта түсті. Бұл б.з.б. XI ғасырдың соңында болды. Иудаизм дін ретінде және кұкықтык, моральдык-этикалык. философиялық және діни түсініктер кешені ретінде төрт мың жыл бойы және бүгінгі уакытта еврейлердің өмір салтын айқындап отыр. Танах үш бөлімнен тұрады. Тора Мұса (г.с.) (бес кітабі Нэбним (Пайғамбарлар), Кэтувішм (Жазба), Танах б.з.б. X гаеырдаи б.з.б. II ғасыр аралығында калыптасты. Тадмуд екі бөлімшеден тұ-рады. Бірінші бөлім — Мишна (Қайталау). Бұл — Тораға гүсіндір-ме. Екінші бөлімі — Гемара (толык гүсіндіру). Бұл — Мишнаның түсіндірмссі. Талмудта. кылмыстык жоне азаматтык сипаттағы зандар, адамғершілік заңдар отбасылык жоне жске адам өміріне катысты кенестер бар. Талмудта 365 тыйым жэнс 248 бұйрык эмір жннакталған иудей эдет-ғұрыптар жүиесі бар. Иудей діни ілімінін негізі дүниені жаратушы бір кұдіретті Яхве Құдайына деген сенім. Иудаизмде кұткарушының келуіне деген сснім бар, яғни ол мессия (мәсіх) деп аталады. Иудаизм бойынша Мессия жер бетінде әділетті тәртіп орнатады деп есептелінеді. Акыр заман және өлілердің кайта тірілуіне сенім — еврей ұлтының жаратушының таңдаулы халкы екендігіне сенім. Бұл түсінік бойынша Жаратушы Моисей (Мұса) аркылы Израиль халқына Зан (Тора) беріп одақ кұрған. Изранльде Иудаизмнің дінн институттары мемлекеттік бюд-жеттен каржыландырылады. Жоғаргы раввинат діни ұйымдар мен бірлестіктсрді кадағалайды. Парламент және үкіметте раввинаттың мүддссін корғайтын басты діни-саяси партия Мафдал болып табылады.
Таяу Шығыс, Солтүстік Афрнка Балкан елінсн келгендер -Сефард кауымын кұрады. Еуропа. Америка, Австралия, ОАР-дан келушілер ашкеназиялык кауымды кұрады. 1921 жылы Сефард жэне Ашкеназийлік бас раввиндер баска-ратын жогары раввинат кенесі сайланды. Израиль мемлекетіиін калалары мен елді мекендерінде 200 діни кеңес (моацот датиот), Израиль елінде 24 раввинат сот жұмыс жасайды. Діни мектептер (ешибот) үлесі орта білім беру орындарының 17%-ын кұрайды. Израильдің барлык мектеп-тсрінде діни пәндер оқытылады. Білікті дін мамандары діни институттарда дайындалады. Иудаизмнің негізгі кағидаттары XII ғасырда өмір сүрген атақты философ — талмудшы, рабби Моисей бен Маймон (1135-1204) іліміне сүйсиген төмендегідей 13 ережеден тұрады: 1. Кұдай бар. 2. Кұдай бір. 3. Құдай денелік пішіндс болмайды. 4. Құдан мәні бір. 5. Иудейлер тек бір Құдайға табынуы тиіс. 6. Құдаймен карым-катынас тек пайғамбар аркылы болады. 7. Моисей (Мұса) — ең ұлы пайғамбар. 8. Тораның шығуы касиетті. 9. Тора өзінің мән-мағынасын еш жоғалтпайды. 10. Құдай адамдардың барлык іс-әрекетін біледі. 11. Құдай зұлымдыкты жазалап, кайырымлылыкты мадактайды. 12. Құдай өзінің мессиясын жібереді. 13. Құдай өлілерді қайта тірілтеді. Сенім қағидаттары «Иигдаль» (иврит-«ұлылык») әнұранында баяндалған. «Өмір беруші Құдай ұлылығы мен даңқы шексіз». бұл әнұранды Иудаизмді ұстанушылар Синагогада орындайды. Иудейлерде Құдай аты — Яхве (Яху, Яго, Иегова немесе Адонай). Яхве бастапкыдан Иудей-израильдік пантеонда айрықша орын алады. Кұдай атын атауға болмайды. Ежелгі түсінік бойынша Күдай атын атау — бұл ажалға алып келеді. Яхвенің орнына Адонаи («менін әміршім») «Менің Қүдайым — Яхве» сөзі колданылады. Алғашкыда ежелгі еврей құдайлар пантеонында Яхве жерді түзеуші. жай аткыш, жаңбыр беруші ретінде көрінеді. Аман-есендік игілік Яхвемен байланыстырылды. Тек кейінірек Яхве басты Кұдай атанды. Яхве культін орталықтандыру процесі және Яхвені барлык еврейлердің жалғыз кұдайы ретінде мойындату үшін күрес ұзакка созылды. Кез келген иудей үшін Құдай. Тора және еврей халкы ең маңызды мағынаға ие. Бұл — әлемнің барлык еврейлерін біріктіруші діни және ұлттык идея. Сондан-ақ кыска да, нұска турде иудей теологы Льюис еврейлердің кұдайдың таңдаулы халкы екендігі идеясы догматикалық сипат алды. Яхве еврейлермен айрықша одақ кұрып, тек еврейлерді өз халкы деп есептейді. Бұл идея сионизмнің діни негізін кұранды. Зайырлы және діни Иудаизмнің ерекшеліктсрі бар. «Зайырлы Иудаизм ұғымы белгілі бір Иудей кұндылыктарын, тіпті кейде діни мағына берілмейтін діни негіздегі евреилердің философиясын сипаттайды.

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.