Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы

Главная » Рефераттар » Ұлттық педагогикалық ойлардың дамуы

Адамның рухани калыптасуы тікелей пәндік-практикалык іс-әрекет үдерісінде адамзаттың коғамдык-тарихи тәжірибесін, әлеуметтік-этикалык қатынастар ережелері мен, тұтастай алғанда, жалпы адами, ізгілік өзара катынастарды меңгеру аркылы жүреді. Бұл ережелер халыктық дәстүрлерде, діни мәдениетке байланысты құлықтық өсиет-терде жинақталып, үлгі ретінде беріледі. Баскаша айтканда, бұл үлгілер белгілі әлеуметтік ортаға тэн жаксы белгілер, тұлға қасиеттері, күлыктык эталондар болып табылады. Дэстүрлерде сол элеуметтік ортада пайда болып, ол ортаның ары қарай белсенді өмір сүруін камтамасыз ететін тарихи қалыптасқан ережелер мен принциптер берыеді. Сондықтан дэстүрлерді ұжымдық ес түріндегі этникалық сананың ажырамайтын элементі деп тануға болады. Мұндай элемент ретінде әрбір этностың рухани, материалдық қүидылыктары, ауызша, жазбаша халықтың шығармашылық туындылары, көркем колөнер шығармалары кызмет атқарады.
Бірақ көп уақытқа дейін педагогика теориясы мен практикасында халықтық ерекшелікгер, дәстүрлер, салттар, халыктык педагогика тэжірибесі жеткілікті ескерілмеді. Ал үлы орыс педагогі К.Д.Ушинский «Тэрбие халыктык болғанда, халыктык мэнге ие болғанда ғана күшті» деген ой айтқан. Бүл кісі өз еңбектерінде әр дәуірдегі әлем елдеріндегі жетекші тәрбие жүйелерін талдай келіп, барлық халық үшін мэні бірдей тәрбие жүйесінің практикада болмағандығын жэне теориясы да болмайгындығын атап корсеткен. Ол әр халықтың өзінің тэрбие жүйесі болатынын айтқан. Тәрбие ісінде баска халықтар тэжірибесі қымбат мүра, дэл сол сияқты бүкіл элемдік тарихи тэжірибе де барлық халыққа тэн мүра. Бірақ ешқандай халык. керемет үлгі болса да, басқа халықтың үлгісімен емір сүре алмайды, үрпақты бөтен педагогикалық жүйемен тэрбиелеуге болмайды. Әр халықтың өзіндік күштері болуы керек деген түжырымды жасаған да К.Д.Ушинский. Оның ойларынан тәрбиеге ұлттық ерекшеліктер сипаты, халык мәдениеті, оның тұрмысы мен тарихы үлкен әсер ететінін байқаймыз.
Қазіргі қогам өркендегісі келсе, білім беру жүйесінде адамга ең алдымен ана тілі негізінде өз халқының мэдениетін меңгерту арқылы, сонан соң гана көрші халықтардың мэдениетін, элемдік мэдениетті түсіндіру принципін жүзеге асыруы қажет.
Бүгінгі күні адамның түлгалық рухани дамуын, сәйкес әлеуметтік-этникалық өзін-өзі анықтауын, болып жатқан өзгерістерге дер уақы-тында бейімделіп, өмір сүру жагдайын ыңгайлы үйымдастыра білуі үшін халықтың бай мүрасын, дэстүрлік мэдениетінің мүмкін-діктерін теория және практика жүзінде қолдануы қажет. Бұл шешімі карастырылуы тиісті өзекті мэселелерге жатады.
Педагогиканы оқып-үйренуде өзара тыгыз байланысты үш үгым кездеседі: халықтык педагогика; этнопедагогика; классикалық немесе гылыми педагогика.
Халықтык педагогика — халықтың ауызша шыгармашылыгында. салт-дэстүрлерінде, балалар ойындары мен ойыншықтарында сак-талған педагогикалық мағлүматтар мен тэрбиелік тәжірибе.
Халықтық педагогика жаппай халықтың ғасырлар бойы жинақталган жэне осы күнге дейін өмір сүріп отырған педагогикалык мэдениетін зерттеуді қажет етеді.
Халықтық педагогиканың қүрылымдық элементтері:
1. Құлықтык өсиеттер;
2. Эмпирикалық білімдер, мағлүматтар;
3. Мүраттар, идеялар, көзқарастар, үғымдар;
4. Тэрбиелік әсер ету қүралдары (установки).
Халыктың рухани байлығы халықтық педагогикамен, күлықтық өсиеттермен, діни рухани үгіттермен тығыз байланысты. Сондықтан халыктық педагогика жаппай халықтың санасына тэн эмпирикалық білімдер, мағлұматтар, мүрат (идеал), идеялар, көзқарастар, үғымдар, тэрбиелік эсер ету қүрал-дарынан түратын педагогикалык саналылық пен педагогикалық іс-әрекет ретіндегі рухани дүние болып табылады.
Халық педагогикасы мен классикалык (ғылыми) педагогика ара-сында өзара диалектикалық байланыс бар. Бір жағынан педагогика ғылымы халықтық педагогиканың жалғасы болып табылады жэне окыту мен гэрбиеге қатысты халықтың үздік тэжірибесін өзінде жи-нақтайды. Сонымен бірге, екінші жағынан халықтық педагогика (ұлттық) ортаны (табиғи жэне элеуметтік), адамның қалыптасуы мен дамуына эсер ететін көзқарастарды, мазмүндық ерекшеліктерді т.с.с. көптеге құралдарды сипаттайтын қазіргі педагогика ғылымының бір бөлігі болып табылады. Халықтық педагогиканың бай тэжірибесін зерттей отырып, түрлі халықтардың педагогикалық мэдениеттеріндегі үқсастыктарды ескеру шарт.
Барлық халықтың педагогикалық мэдениеттеріндегі үқсастықтар көптеген факторлармен анықталады. Мүндай факторларга жататындар:
А) Тарихи жагдайлардың ортақтыгы;
В) Халықтық психология негіздерінің үқсастығы;
С) Адамдар максаттары мен қызыгушылыктары ортақтыгы;
Д) Түрлі халықтардың педагогикалык дәстүрлерінің өзара әсерлесуі;
Е) Халықтық педагогиканың классикалық педагогика гылымымен өзара эсерлесуі.
Этностарға қатысты тэрбиелеу ерекшеліктерін ағартушылар, педа-гогтер барлық уакытта қарастырған. Педагогика ғылымының атасы Я.А. Коменский алгашқы еңбектерін жазу барысында-ақ кез келген халыққа берілетін нәрсе оның өзінің ана тілінде берілуі керек екенін атап көрсеткен. Халыктың өзінің педагогикалық мэдениетіне мэн бере отырып, баланы тэрбиелеуде өмірмен байланысты білім беру, еңбекке дайындау, балаларға жылы жүзді қатынас жасап, жас жэне жекелеген ерекшеліктерін ескеру қажеттігін айткан.
«Этнопедагогика» термині 1972 жылы гана академик Г.Н.Волковтың енгізуімен кең колданыла бастады.
іЭтнопедагогика — этникалык коғамдағы педагогика, ол дэстүрлі тәрбие мэдениетін зерттеуді қарастырады. \Халықтық педагогика этнопедагогика ғылымының объектісі болып табылады жэне халыктық педагогика эмпирикалық фактілерден, бірегей идеялардан түрады, бірак көзқарастардың түтас жүйесі, жалпыланған теориясы жоқ.
Сонымен, этнопедагогика тэрбие күбылысына катысты ғылыми көзқарас болып табылады, онда белгілі бір этностың элеуметтік жэне педагогикалық үдерістері, педагогиканың сол этносқа тән білім беру-тэрбиелік дэстүрлерімен өзара байланысы, өзара әсерлесулері талданады.
Этнопедагот иканың күрылымдык элементтері:
1 .Рухани мәдениет:
2. Әлеуметтік-этикалық нормалар мен элементтері;
3. Халыктык салттар;
4. Халыктык дэстүрлер.

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.