Қой шаруашылығын асылдандыру жұмысы

Главная » Рефераттар » Қой шаруашылығын асылдандыру жұмысы

Генетика — тұқым қуалаушылық және ағзалардың өзгергіштігі туралы ілім. Бұл қазіргі биологияның негізгі, өте бір қызықты бөлімі. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік тіршіліктің бәріне тән. Тұқым қуалаушылық ұрпақтары мен ата-аналарының, туыстастарының ұқсастығынан жақсы аңғары-лады. Ауыл шаруашылығы малдарының әрбір тұқымы өзіне тән, белгілі бір ерекшеліктермен сипатталады. Бұл ерекшеліктер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Ерекшеліктердің берілуі кейбір малдарда жүздеген жылдар бойы байқалады. Кейбір жабайы мал түрлерінде тұқым қуалаушылықтың тұрақты болатындығы таңдандырады. Ч.Дарвиннің айтуы бойынша, теңіз хайуанаттары бұдан миллиондаған жыл бұрын өмір сүрген ататектерінен айнымайды.
Бір жұмыртқадан шыққан егіздердің тұқым қуалаушылығы, ұқсастығы қатты байқалады. Олардың ұқсастығы соншалық, бір-бірінен ажырата алмай қаласың.
Өзгергіштіктің тұқым қуалаушылық және тұқым қуаламаушылық түрлері болады. Алғашқы туманың өзгеруін модификация деп атайды. Олар тұқым қуаламайды. Екіншісі — тұқым қуалаушылық, яғни үйлесуі немесе қиысуы мен мутация.
«Тұқым қуалаушылық» деген терминді тек ұрпақтардың ұқсастық белгілерін анықтау үшін ғана қолданбайды. Бұл терминнің түп тамырында оларды туғызатын процестердің материалдың негіздері жатыр.
«Тұқым қуалаушылық» деген ұғымды анықтауда белгілер мен қасиеттердің үқсастығы, оның материалдың негізі ағзаның эволюциялық даму процесінде пайда бол-ғанын, сондай-ақ, белгілі белгілері мен қасиеттерді да-мыту үшін сыртңы ортаның әсерінің ңажеттігін атап өткен маңызды. Осыларды ескере отырып, түқым ңуалаушылыққа мынадай аныңтамалар беруге болады. Тұқым қуалаушылық — сыртқы ортаның белгілі бір жағдайында пайда болатын және тарихи даму процесін-де жинаңталып, үрпаңтарда өзіне үңсас заттар алмасуын үдайы өндіретін ағзалардың ңасиеті. Өзгергіштік — жаңа туған үрпақтардың арасында айырмашылыңтардың ту-ындауы. Түңым қуалаушылың пен өзгергіштікті пай-далана отырып, малшылар мен өсімдік өсірушілер мал-дардың бағалы түңымдары мен өсімдіктердің сорттарын шығарды.
Генетиканы зерттеу тәсілдері. Генетикада ңолданы-латын зерттеу тәсілдері көп салалы. Солардың бастыла-рына тоңталып өтейік. Будандастыру және оның нәти-желерін талдау тәсілі, басңаша айтңанда, гибридология-лың талдау тәсілін айқын белгілерімен ажыратылатын малдарды немесе өсімдіктерді будандастыру үшін ңол-данылады, содан кейін үрпаңтардың қайсысы бірінші, ңайсысы соңғысы екенін айқындайды. Бүл тәсілдің көмегімен түңым қуалаушылыңтың негізгі заңдылық-тары белгіленген.
Малдарды шағылыстырура мүмкіндік болмағанда генеалогиялың тәсілді ңолданады. Бүған ңоса шығу тегін зерттеп, олардың ңайсысы ата-анасы, баласы, не-мересі, шөбересі, зерттейтін белгілер ңайсысында бар, ңайсысында жоқ екенін аныңтайды.
Цитологиялың тәсілді пайдалана отырып, микроскоп-пен жасушалардың ңүрылысын, олардың ңосылуын зерт-тейді және түңым ңуалаушылың ңүбылысындағы қүры-лымдың әлементтердің рөлін анықтайды.
Қазіргі кезде цитологиялық тәсілді гибридология-лықпен бірге ңолданады, оны цитогенетикалың тәсіл деп атайды.
Соңғы кездері генетикада зерттеудің жаңа — биохи-миялың және биофизикалық тәсілдері кеңінен таралып отыр. Бүл тәсілдердің көмегімен жасушаларға сәулелі энергияның жөне химиялық заттардың өр түрлі түрле-рімен әсер етіп, жасушаның қүрылымдың элемент-терінің химиялық ңүрамы мен ңүрылысын зерттейді. Қазіргі уақытта түқым қуалаушылыңты зерттеуде сәулелі энергияның кеңінен ңолдануына байланысты гене-тикада жаңа бағыт — радиациялың генетика дами түсуде.
Түңым қуалаушылыққа химиялық заттардың әсерін зерттеу генетиканың ерекше бөлімі — химиялық гене-тиканың дамуына жеткізіп отыр.
Тәжірибедегі алынатын дәлелдердің дәрежесі мен өндірістегі цифрлық деректерді және олардың үсыны-латын ғылыми түсініктемелер мен сәйкестігін анық-тауға математикалың тәсіл мүмкіндік береді.
Өсіру әдістері
Қой шаруашылығында отарды өз төлінен өсіру әдісте-ріне таза түңымды өсіру және шағылыстыру жатады. Тәсілдерді отарлардың арналуына (түқым асылдандыру немесе пайдалану), малдардың өнімділік дәрежесіне және қолданылып жүрген өнім өндіру технологиясына сәйкестігіне қарай пайдаланады. Өсіру тәсілдері едәуір мөлшерде қойлардың бағылу жағдайына, қой шаруашы-лығы саласында шаруашылықтың алдында түрған міндеттерге байланысты болады. Әрбір тәсілдің өзіндік ерекшеліктері бар.
Таза тұқымды өсіру. Таза түңымды өсірудің мәні -бір түқымдас малдарды қосақтауда. Мүндай тәсілмен өсіргенде генотипі мен фенотипі бойынша өте үқсас үрпақ алынады. Таза түқымды өсіру — түңымның нығаю-ын және белгіленген стандарт талаптарына жауап бе-ретін бір типті өнім алуды қамтамасыз ететін маңызды ңүрал. Таза түңымды малдың шаруашылың пайдалы қасиеттерін үрпағына беру де тек қана таза түқымды өсіргенде емес, шағылыстыру да үлкен рөл атқарады. Жекелеген таза түқымды өсіру осы малдарға ғана тән өнімнің жоғары сапасы мен қасиетін сақтап қалу қажет-тілігінен туындайды. Бүл түқымдарға қаракөл, цигай, романов, сараджы қойлары жатады. Қойлардың бүл түңымдары және басқа кейбір түқымдар шағылыстыру-ды ңолданбай, тек таза түңымды өсірген кезде ғана жо-ғары сапалы өнім береді. Таза түңымды өсіру — қойларды асылдандыру зауыт-тарында, асылдандыру фермаларында өсіріп-көбейтудің негізгі тәсілі, олардың басты міндеті таза түңымды асыл малдарды алу және өсіру болып табылады. Мүқият іріктеу, көбінесе біртектілерін таңдап, ңүнарлы азық-пен азыңтандыруды жаңсы күтіммен үйлестіру жоғары өнімді асыл малдарды өсіруді қамтамасыз етеді. Таза түқымды өсіру бір типті, жоғары сапалы өнім беретін отарларда ңолданылады. Мәселен, технологиялың қасиеті жағынан бағалы, жүнінен мол өнім беретін бия-зы жүнді ңой шаруашылығында таза түңымды ңойлар-ды пайдалану отарларында өсіруге өбден болады. Өйткені бүл аймаңтың шаруашылыңтарынан бір типті биязы жүннің үлкен партиясы түседі. Алайда көптеген шаруа-шылыңтардың тәжірибесі көрсетіп отырғандай, үзақ уаңыт бойы таза түқымды биязы жүнді ңойларды жап-пай селекциямен пайдалану отарларында өсіру, тіпті азыңтандыру жағы жақсы болса да, жиі-жиі тоқырауға әкеледі, отардағы қажетті прогресті қамтамасыз етпейді. Мүндай жағдайда өнімділігі сондай бағыттағы басқа түңымның ңошңарларымен шағылыстырады, бүл отар-дағы орын алған кеміпіліктерді жоюға және малдардың өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Асылдандыру шаруашылықтары мен асылдандыру фермаларында ңойлардың түрпатының нашарлауына және өміріпеңдігінің төмендеуіне жол бермеу үшін «ңан жаңғыртуды» ңолданады, яғни басқа шаруашылыңтар-да өсірілген ңошқарларды пайдаланады. Мүндай жағ-дайда отардың нәсілдігі байи түседі, өйткені өр түрлі эко-логиялың жағдайларда өсірілген бүл ңошңарлардың кейбір генетикалық өзгешеліктері болады. «Қан жаңғырту» үшін пайдаланылатын қошқарлардың бағалы асыл тұқымдылық артықшылығы, жоғары шаруашылық пайдалы қасиеті болуы тиіс және өздері пайдаланылатын отардағы қошқарлардан кем соқпауы керек.

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.