OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу)

Главная » Рефераттар » OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу)

OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу) — үлкен іскери деректер қорларын реттеу үшін және іскери ақпаратты басқаруға қолдау көрсету үшін пайдаланылатын технология. OLAP деректер қорлары бір немесе бірнеше текшелерге бөлінеді және әрбір текше қажетті жиынтық кесте есептерін және жиынтық диаграмма есептерін жасауды және пайдалануды оңайлату үшін деректерді алу және талдау әдісіне сәйкестендіру үшін текше әкімшісі тарапынан реттеледі және құрастырылады.

  1. Іскери ақпаратты басқару дегеніміз не?
  2. OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу) дегеніміз не?
  3. Excel бағдарламасындағы OLAP мүмкіндіктері
  4. OLAP деректер көздерімен қатынас жасауға қажет бағдарламалық жасақтаманың бөліктері
  5. OLAP және ОLAP емес бастапқы деректердің арасындағы мүмкіндіктер айырмашылықтары

Іскери ақпаратты басқару дегеніміз не?

Іскери талдаушы көбінесе бизнестің үлкен кескінін алуды қалайды, жинақталған деректерге негізделген кеңейтілген трендтерді көргісі келеді және осы трендтерді кез келген сандағы айнымалы шамалармен бөлгісі келеді. Іскери ақпаратты басқару бұл — OLAP деректер қорынан деректерді алу және сол деректерді талдау үрдісі болып табылады және ол іскери шешімдер қабылдау және әрекет жасау үшін пайдалануға болатын ақпарат үшін қажет. Мысалы, OLAP және іскери ақпаратты басқару іскери деректер туралы төмендегі сұрақ түрлеріне жауап беруге көмектеседі:

.
  1. 2007 жылдағы барлық өнімдердің жалпы сатылу көлемін 2006 жылдағы жалпы сатылу көлемімен қалай салыстыруға болады?
  2. Қазіргі кездегі табыс көлемін өткен бес жылдағы сол уақыт аралықтарындағы көрсеткіштермен қалай салыстыруға болады?
  3. Жасы 35-тен жоғары тұтынушылар өткен жылы қанша ақша жұмсаған және сол көрсеткіш уақыт өтуімен қалай өзгерді?
  4. Осы айда нақты екі елде/аймақта өткен жылдың сол айымен салыстырғанда қанша өнім сатылды?
  5. Жасы бойынша бөлінген тұтынушылардың әрбір тобы үшін, өнім санаты бойынша табыс көрсеткішінің (шектік пайыз және жиын) бөлінуі қалай болады?
  6. Көрсеткіштері жоғары және төмен сатушыларды, таратушыларды, қамтамасыз етушілерді, тұтынушыларды, серіктестерді немесе сатып алушыларды табу.

OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу) дегеніміз не?

OLAP (Деректерді желіге қосылған түрде аналитикалық өңдеу) деректер қорлары іскери ақпаратты басқару сұрауларын жеңілдетеді. OLAP бұл — транзакцияларды өңдеудің орнына, сұрау жіберу мен есеп беру үшін ыңғайластырылған деректер қорының технологиясы. OLAP үшін бастапқы деректер — әдетте деректер қоймаларында сақталатын, Транзакцияларды желіге қосылған түрде өңдеу (OLTP) деректер қорлары. OLAP деректері осы жиналған деректерден алынады және күрделі талдау жасауға мүмкіндік беретін құрылымдарға жинақталады. Сондай-ақ, OLAP деректері иерархия бойынша реттеледі және кестелердің орнына текшелерде сақталады. Ол талдау мақсатында деректерге жылдам қатынас жасауды қамтамасыз ету үшін көп өлшемді құрылымдарды пайдаланатын күрделі технология болып табылады. Мұндай реттеу жиынтық кесте есебі немесе жиынтық диаграмма есебі үшін жоғары деңгейдегі жиынтықтарды көрсетуді жеңілдетеді, мысалы, тұтас ел немесе аймақ бойынша жалпы сату көлемдері. Сондай-ақ, сату көрсеткіштері ерекше жоғары немесе төмен жерлер жөніндегі егжей-тегжейлі мәліметтерді көрсетеді.

OLAP деректер қорлары деректерді шығарып алуды жылдамдататын етіп құрастырылған. Жинақталған мәндерді Microsoft Office Excel бағдарламасы емес, ал OLAP сервері есептейтіндіктен, есеп жасағанда немесе оны өзгерткенде Excel бағдарламасына жіберілуі қажет деректер көлемі азаяды. Бұл әдіс бастапқы деректердің едәуір көп көлемімен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Егер деректер кәдімгі деректер қорында реттелген болса, Excel бағдарламасы барлық жеке жазбаларды шығарып алып, жинақталған мәндерді есептейді.

OLAP деректер қорларында деректердің негізгі екі түрі болады: сандық деректер болып табылатын өлшемдер, компьютерлік мәліметтерге негізделген іскери шешімдер қабылдауға пайдаланылатын мөлшерлер мен орташа мәндер, және осы өлшемдерді реттеуге пайдаланылатын санаттар болып табылатын өлшемдер. OLAP деректер қорлары деректерді көп деңгейлер бойынша реттеуге көмектеседі және мұнда деректерді талдауға таныс санаттар пайдаланылады. Келесі бөлімдерде осы компоненттер толығырақ сипатталады:

Текше -талдағыңыз келетін мөлшерлердің әрқайсысының деңгейлері мен иерархиялары бойынша өлшемдерді жинақтайтын деректер құрылымы. Текшелер уақыт, география және өнімдер топтары сияқты бірнеше өлшемдерді сату көлемдері немесе өнімдер қорының көрсеткіштері сияқты жинақталған деректермен біріктіреді. Текшелер тура математикалық мағынасындағы «текшелер» емес, себебі олардың қабырғалары теңдей болмауы да мүмкін. Бірақ, олар жалпы концепция үшін жарамды метафора болып табылады.

Өлшем -әдетте сандық мәндер болып табылатын, текшенің факт кестесіндегі бағанға негізделген текшедегі мәндер жиынтығы. Өлшемдер алдын ала өңделген, жинақталған және талданған текшедегі орталық мәндер болып табылады. Жалпы мысалдарға сату көлемдері, табыстар, кірістер және құндар кіреді.

Мүше -деректердің бір немесе бірнеше оқиғаларын көрсететін иерархиядағы элемент. Мүше бірегей немесе бірегей емес болуы мүмкін. Мысалы, 2007 және 2008 уақыт мөлшерінің жыл деңгейіндегі бірегей мүшелер болып табылады, ал Қаңтар ай деңгейіндегі бірегей емес мүше болып табылады, себебі бірнеше жылдар бойынша деректер болса, уақыт мөлшерінде бірнеше Қаңтар болуы мүмкін.

Есептелетін мүше -өрнектің көмегімен орындалу уақытында мәні есептелетін мөлшер мүшесі. Есептелетін мүшенің мәндері басқа мүшелердің мәндерінен алынуы мүмкін. Мысалы, Табыс есептелетін мүшесін Сату көлемі мүшесінің мәнінен Шығындар мүшесінің мәнін алу арқылы анықтауға болады.

Мөлшер -пайдаланушы түсінетін және деректерді талдау үшін негіз ретінде пайдаланатын текшедегі деңгейлердің бір немесе бірнеше реттелген иерархиялар жиынтығы. Мысалы, географиялық мөлшерге Ел/Аймақ, Штат/Провинция және Қала деңгейлері кіруі мүмкін. Немесе, уақыт мөлшеріне жыл, тоқсан, ай және күн деңгейлері бар иерархия кіруі мүмкін. Жиынтық кесте есебінде немесе жиынтық диаграмма есебінде әрбір иерархия төменгі немесе жоғарғы деңгейлерді көрсету үшін шығаруға және тасалауға болатын өрістер жиынына айналады.

Иерархия-мөлшер мүшелерін реттейтін логикалық бұтақ құрылымы, мысалы, әрбір мүшенің бір аталық мүшесі және нөл немесе одан да көп еншілес мүшелері болады. Еншілес мүше бұл — ағымдық мүшемен тікелей байланысқан иерархиядағы келесі төменгі деңгейдегі мүше. Мысалы, Тоқсан, Ай және Күн деңгейлері бар Уақыт иерархиясындағы Қаңтар Тоқс1 үшін еншілес мүше болып табылады. Аталық мүше бұл — ағымдық мүшемен тікелей байланысқан иерархиядағы келесі жоғарғы деңгейдегі мүше. Әдетте аталық мән оның барлық еншілес мүшелерінің мәндерінің жиынтығы болып табылады. Мысалы, Тоқсан, Ай және Күн деңгейлері бар Уақыт иерархиясындағы Тоқс1 Қаңтар үшін аталық мүше болып табылады.

Деңгей -иерархия ішінде деректер төменгі және жоғарғы деңгейлерге болуы мүмкін, мысалы, Уақыт иерархиясындағы Жыл, Тоқсан, Ай және Күн деңгейлер.

Excel бағдарламасындағы OLAP мүмкіндіктері

OLAP деректерін шығарып алу     OLAP деректер көздеріне басқа сыртқы деректер көздеріне қосылған сияқты қосылуға болады. Microsoft SQL Server OLAP қызметтерінің 7.0 нұсқасы, Microsoft SQL Server талдау қызметтерінің 2000 нұсқасы және Microsoft SQL Server талдау қызметтерінің 2005 нұсқасы, Microsoft OLAP сервер өнімдерімен жасалған деректер қорларымен жұмыс істеуге болады. Сондай-ақ, Excel бағдарламасы OLAP үшін OLE-DB стандартымен сыйысымды үшінші жақтың OLAP өнімдерімен жұмыс істей алады.

OLAP деректерін тек қана жиынтық кесте есебі немесе жиынтық диаграмма есебі түрінде көрсетуге болады немесе жиынтық кесте есебінен түрлендірілген жұмыс парағы функциясында көрсетуге болады, бірақсыртқы деректер ауқымы түрінде көрсетілмейді. OLAP жиынтық кесте есептерін және жиынтық диаграмма есептерін есеп үлгілерінде сақтауға болады және OLAP сұраулары үшін OLAP деректер қорларына қосылу үшін Office Data Connection (ODC) файлдарын (.odc) жасауға болады. ODC файлын ашқанда, Excel бағдарламасы жұмысқа дайын бос жиынтық кесте есебін көрсетеді.

Дербес пайдалану үшін текше файлдарын жасау     OLAP серверінің деректер қорынан алынған деректер тобының бөлігімен дербес текше файлын (.cub) жасауға болады. Дербес текше файлдарын желіңізге қосылмай тұрғанда OLAP деректерімен жұмыс істеу үшін пайдаланыңыз. Текше жиынтық кесте есебіндегі немесе жиынтық диаграмма есебіндегі басқалармен салыстырғанда көбірек көлемдегі деректермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді және деректерді шығарып алуды жылдамдатады. Текше файлдарын OLAP провайдерін пайдалансаңыз ғана жасауға болады, мысалы, осы мүмкіндікті қолдайтын Microsoft SQL талдау қызметтері серверінің 2005 нұсқасы.

Сервер әрекеттері     Сервер әрекеті міндетті емес, бірақ пайдалы мүмкіндік болып табылады. Оны OLAP текше әкімшісі текше мәліметтерін алу үшін немесе шолғыш сияқты басқа бағдарламаны іске қосу үшін сұрау параметрі ретінде текше мүшесін немесе өлшемді пайдаланатын серверде анықтай алады. Excel бағдарламасы URL, Report, Rowset, Drill Through және Expand to Detail сервер әрекеттерін қолдайды, бірақ ол Proprietary, Statement және Dataset әрекеттерін қолдамайды. Қосымша ақпарат алу үшін мынаны қараңыз:Жиынтық кесте есебінде OLAP сервер әрекетін орындау .

Тиімділіктің негізгі көрсеткіштері (KPI) KPI бұл — серверде анықталатын арнайы есептелген өлшем болып табылады және ол «тиімділіктің негізгі көрсеткіштерін» бақылауға мүмкіндік береді, соның ішінде күй (Ағымдық мән нақты бір санға сәйкес келе ме?) және тренд (уақыт өткен соң мән қандай болады?). Осылар көрсетілгенде, Сервер қатысты белгішелерді жібере алады және олар жоғары немесе төмен күй деңгейлерін (мысалы, Тоқта белгішесі) көрсету үшін немесе мәннің жоғарылау немесе төмендеу трендін (мысалы, бағыт көрсеткісі белгішесі) көрсету үшін орнатылған жаңа Excel белгішесіне ұқсас болады.

Серверлік пішімдеу -текше әкімшілері өлшемдерді және есептелетін мүшелерді корпоративті стандартты бизнес ережесі ретінде белгіленуі мүмкін түс пішімімен, қаріп пішімімен және шартты пішімдеу ережелерімен жасай алады. Мысалы, табыс үшін сервер пішімі валютаның сандық пішімі болуы мүмкін; егер мән 30000-нан үлкен немесе оған тең болса, ұяшық түсі жасыл болуы мүмкін және мән 30000-нан кіші болса, ұяшық түсі қызыл болуы мүмкін, және мән 30000-нан кіші болса, қаріп мәнері қалың және егер мән 30000-нан үлкен немесе оған тең болса, қаріп мәнері қалыпты болуы мүмкін. Қосымша ақпарат алу үшін мынаны қараңыз: Жиынтық кесте есебінің орналасуы мен пішімін жасақтау.

Office көрсету тілі -текше әкімшісі серверде жиынтық кесте мәліметтерін басқа тілде көргісі келетін пайдаланушылар үшін деректер мен қателердің аудармаларын анықтай алады. Бұл мүмкіндік файл қосылым меншігі түрінде анықталады және пайдаланушының компьютеріндегі ел/аймақ параметрлері көрсету тіліне сәйкес болуы тиіс.

OLAP деректер көздерімен қатынас жасауға қажет бағдарламалық жасақтаманың бөліктері. OLAP провайдері     Excel үшін OLAP деректер көздерін орнату үшін келесі OLAP провайдерлерінің бірі қажет болады:

  1. Microsoft OLAP провайдері Excel бағдарламасында деректер көзінің драйвері мен пайдаланушы бағдарламалық жасақтамасы болады және олар Microsoft SQL Server OLAP қызметтерінің 7.0 нұсқасы, Microsoft SQL Server OLAP қызметтерінің 2000 (8.0) нұсқасы және Microsoft SQL Server талдау қызметтерінің 2005 (9.0) нұсқасы көмегімен жасалған деректер қорларына қатынас жасау үшін қажет болады.
  2. Үшінші жақтың OLAP провайдерлері Басқа OLAP өнімдері үшін қосымша драйверлер мен пайдаланушының бағдарламалық жасақтамасын орнатуыңыз қажет. Excel мүмкіндіктерін OLAP деректерімен жұмыс істеуге пайдалану үшін, үшінші жақтың өнімі OLAP үшін OLE-DB стандартына сәйкес болуы және Microsoft Office жүйесімен сыйысымды болуы қажет. Үшінші жақтың OLAP провайдерін орнату және пайдалану жөнінде ақпарат алу үшін жүйелік әкімшіңізбен немесе OLAP өнімін сатушымен хабарласыңыз.

Серверлік деректер қорлары және текше файлдары     Excel OLAP пайдаланушы бағдарламалық жасақтамасы екі түрлі OLAP деректер қорларымен байланысты қолдайды. Егер OLAP серверіндегі деректер қорына желіңізден қол жеткізе алатын болсаңыз, одан бастапқы деректерді тікелей алуға болады. Егер OLAP деректері бар дербес текше файлы немесе текше анықтамасы файлы болса, сол файлға қосылып, одан бастапқы деректерді ала аласыз.

Деректер көздері — Деректер көзі OLAP деректер қорындағы барлық деректермен немесе дербес текше файлымен қатынас жасау мүмкіндігін береді. OLAP деректер көзін жасағаннан кейін,есептерді оған негіздеп жасауға болады, және OLAP деректерін Excel бағдарламасына жиынтық кесте есебі немесе жиынтық диаграмма есебі түрінде қайтаруға болады, немесе жиынтық кесте есебінен түрлендірілген жұмыс парағы функиясында қайтаруға болады.

Microsoft сұрауы — Microsoft SQL немесе Microsoft Access сияқты сыртқы деректер қорынан деректер алу үшін Сұрауды пайдалануға болады. Текше файлына қосылған OLAP жиынтық кестесінен деректер алу үшін Сұрауды пайдаланудың қажеті жоқ. Қосымша ақпарат алу үшін мынаны қараңыз: Сыртқы деректерді алу үшін Microsoft сұрауын пайдалану.

OLAP және ОLAP емес бастапқы деректердің арасындағы мүмкіндіктер айырмашылықтары. Егер OLAP бастапқы деректерінен және басқа бастапқы деректер түрлерінен алынатын жиынтық кесте және жиынтық диаграмма есептерімен жұмыс істесеңіз, кейбір мүмкіндіктер айырмашылықтарын байқайсыз.

Деректерді шығарып алу     Есеп орналасуын өзгерткен сайын OLAP сервері Excel бағдарламасына жаңа деректер қайтарады. Сыртқы бастапқы деректердің басқа түрлері үшін, барлық бастапқы деректер үшін бір мезгілде сұрау жасайсыз немесе өзгеше есеп сүзгісі өрісінің элементтерін көрсеткенде ғана сұрау жіберетін параметрлерді орнатуға болады. Сондай-ақ, есепті жаңарту үшін бірнеше басқа параметрлер болады. OLAP бастапқы деректеріне негізделген есептерде есеп сүзгісі өрісінің параметрлері, өңдік сұрау және жадты оңтайландыру параметрі болмайды.

ЕСКЕРІМ   Сондай-ақ, OLEDB деректер көздері немесе ұяшықтар ауқымына негізделген жиынтық кестелер үшін жадты оңтайландыру параметрі болмайды.

Өріс түрлері    OLAP бастапқы деректері, мөлшер өрістері тек қана жол (қатар), баған (санат) немесе бет өрістері ретінде пайдаланылуы мүмкін. Өлшем өрістері тек қана мән өрістері ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бастапқы деректердің басқа түрлері үшін барлық өрістер есептің кез келген бөлігінде пайдаланылуы мүмкін.

Егжей-тегжейлі деректерге қол жеткізу     OLAP бастапқы деректері үшін, сервер егжей-тегжейліліктің пайдалануға болатын деңгейлерін анықтайды және жиынтық мәндерді есептейді және жиынтық мәндерді құрайтын егжей-тегжейлі жазбаларға қатынас болмауы мүмкін. Бірақ, сервер көрсете алатын сипаттар өрісінқамтамасыз етуі мүмкін. Бастапқы деректердің басқа түрлерінде сипаттар өрісі болмайды, бірақ деректер өрісінің мәндері мен элементтер үшін негізгі егжей-тегжейлі мәліметтерді көрсетуге болады және элементтерді деректерсіз көрсетуге болады. OLAP есеп сүзгісі өрістері Бәрі элементі болмауы мүмкін және Есеп сүзгісінің беттерін көрсету пәрмені жоқ.

Бастапқы сұрыптау реті     OLAP бастапқы деректері үшін, әуелде элементтер OLAP сервері берген ретпен көрсетіледі. Элементтерді кейінірек сұрыптауға немесе қолмен қайта реттеуге болады. Бастапқы деректердің басқа түрлері үшін, жаңа есептегі элементтер әуелде элемент атауы бойынша арту ретімен сұрыпталған түрде көрінеді.

Есептеулер     OLAP серверлері жинақталған мәндерді тікелей есеп үшін қамтамасыз етеді, сондықтан да мән өрістеріне арналған жиынтық функцияларын өзгерте алмайсыз. Бастапқы деректердің басқа түрлері үшін, мән өрісі үшін жиынтық функциясын өзгертуге болады және бір мән өрісі үшін бірнеше жиынтық функцияларын пайдалануға болады. OLAP бастапқы деректері бар есептерде есептелетін өрістерді немесе есептелетін элементтерді жасай алмайсыз.

Аралық жиындар OLAP бастапқы деректері бар есептерде аралық жиындар үшін жиынтық функциясын өзгерту мүмкін емес. Бастапқы деректердің басқа түрлерін пайдаланғанда, аралық жиындың жиынтық функцияларын өзгертуге болады және аралық жиындарды барлық жол және баған өрістері үшін көрсетуге немесе жасыруға болады.

OLAP бастапқы деректері үшін, аралық жиындар мен жалпы жиындарды есептегенде, жасырын элементтерді қосуға немесе алып тастауға болады. Бастапқы деректердің басқа түрлері үшін, аралық жиындарда жасырын есеп сүзгісі өрісінің элементтерін қосуға болады, бірақ басқа өрістердегі жасырын элементтер әдепкі күй бойынша алып тасталады.

1.1.3 Шешім қабылдауды қолдаудың ақпараттық технологиялары  және  оны OLAP технологиясында қолдану.Шешім қабылдауды қолдаудағы ақпараттық технологиялардың      басты ерекшелігі ол ұйымда адамдар   мен компьютердің   өзара әрекеттестігінің жаңа әдісі болып табылады.  Шешімнің өндірімі,  бұл осы технологияның негізгі мақсаты болып табылады.Итерациялық үдеріс арқылы шығады.

  1. Шешім қабылдауды қолдау жүйесі есептеуші буын және басқарманысанының түрінде;
  2. адам басқарушы буын сияқты,шешімге керек бастапқы деректерлерді ұсынады және компьютер шешімінен шыққан нәтижені бағалайды.Шешім қабылдауды қолдаудағы ақпараттық технологиялардың итерациялық    үдерісі.Итерациялық үдерістің аяқталуы адамның еркімен болады.Осыған байланысты ақпаратық жүйенің қабілеттілігіне пайдаланушымен бірлесіп шешім қабылдауға жаңа ақпарат құру мүмкіндігін айтуға болады. Қосымша    осы өзгешелікке шешім қабылдауды қолдаудағы ақпараттық технологиялардың      тағы ерекше өзгешілік   мінездемесінің қатарын көрсетуге болады:
  3. Нашар құрылған есептің шешіміне деген бағдарлау;
  4. Рұқсат алумен дәстүрлі әдістің байланысы, компьютерлік деректерді өңдеуде математикалық үлгілердің мүмкіндіктерін пайдаланып және оның негізінде есептің шешімінің әдістерін қолдану;
  5. Компьютердің кәсіби емес пайдаланушысына деген бағыт;
  6. Үлкен бейімделу,бұл техникалық және бағдарламалық қамсыздандырудың өзгешеліктерін қолдануға мүмкіндіктік беру ,сонымен қоса пайдаланушының талаптарын қамсыздандыру. Негізгі компонетттері.Шешім қабылдауды қолдау жүйесінің құрылымын,сонымен қоса негізгі техникалық операцияны анықтайтын құрылым.Басқарманың бағдарламалық ішкі жүйесі

Декректердің бастамасы:

  1. Операциялық деңгейдегіақ параттық жүйелер;
  2. Құжаттар
  3. Сыртқы бастамалар;
  4. Ішкі бастамалар;

Деректер базасы.База моделі ДҚБЖ және БМБЖ.Интерфейспен басқ арылытынжү йеШешім қабылдауды қолдау жүйесінің жетілуі келесі үш көрсетілген компоненттердің табыстарының  дамуымен  анықталады.  Шешім қабылдауды қолдау жүйесі дамуының  үдерісі: Компьютерлік  ақпараттық  жүйелердің   интеграциясы.Шешім қабылдауды қолдау жүйесінің эволюция түрі және басқару еңбегінің  автоматтандырылған  жүйелері.Бірінші жүйелер –  транзакция (TSP)  өңдеу    жүйелері —  бұл тіркеу операциясының орындалуында,  жинақтау,    ақпаратты сақтау және шығару,тапсырмаларын орындаудағы   арнаулы компьютерлік жүйе. Байқағанымыздай,бұл шешім қабылдауды қолдау жүйесінің аясы ақпаратпен ғана  қамтамасыздандырылды.Бұл тұжырымдаманы қолданатын шешім қабылдау деңгейі —  ақпаратты, жеке модельдермен  әдістерді   дұрыс шешім  қабылдау үшін қолданады.Сонымен қоса ,  барлық жүйенің түрлері    және    тұжырымдамасы ақпаратты өңдеуінің техникалық мүмкіндіктерімен анықталған. Кеңселік қызметті (OAS) автоматтандыру жүйелері    дерекқорларды басқару.  Артық орталықтандыру орнады.ЭВМ дерекқорында жергілікті есептеуші сеьттер пайда болды.Шешім қолдау    деңгейі —  ақпараттық,дұрыс    шешім қабылдау үшін жеке модельдер және әдістер    қолданылады. OAS —  ол басқарма жүйесінің функционалдық  операциясының  орындалуы үшін қолданатын компьютерлік жүйе. Сонымен,шешім қабылдауды қолдау жүйесі —  дұрыс шешімді және  дерекқорға сәйкес модельді қолданатын,  және    интерактивті компьютерлік үдерісті модельдеуде,  менеджерлер немесе жеке тәжірибесі бар тұлғамен  өзіндік және құрылымсыз шешімдерді қолдауда,  шешімді қабылдаушыға,әдеттегі әдіс арқылы шешілетін шешім емес,мәселені шешетін нақты таңдау жасауға мүмкіндік беретін диалогті автоматталған ақпараттық жүйе болып табылады. Жүйелердің түрлері: Қолданушылар топтары: ESS Жоғарғы басшылық, DSS Бастықтар.

Шешімді қабылдаужү йесі  DDS 1980 Автоматтандырылған басқару жүйелері MIS 1960.Сараптамалық жүйелер ES 1980. Кеңселік қызметтегі автоматтандырылған жүйелер OAS.Транзакция өңдеу жүйелері TSP 1950    қызметкерлері OAS,TPS.Түрлі үлгідегі  ақпараттық жүйенің пайдаланушылары. Соңғы уақытты ШҚҚЖ кіші және орта бизнесте(мысалы сауда нүктесінің орналастыру нұсқасының таңдауы,  бос қызмет орнына кандидатураның таңдауы, информатизация нұсқасының таңдалуы  және т.б.) қолданыла бастады.Жалпы,  олар жеке стильде және  менеджердің    персоналды   қажеттіліктеріне сәйкес қолданыла алады.ШҚҚЖ негізі-  өзара әрекеттескен модель мен ақпараттық зертеуді    қолдауға сәйкес келетін жүйелер,  сараптамалық және зияткерлік жүйелер,    басқарма  мақсатындағы    ұжым шешімінің тәжірибесі және қамсыздандыру сарапшысы болып табылады.Ақпараттық-аналитикалық шешім қабылдауды Қолдаудың архитекторлық -технологиялық сызбасы. ШҚҚЖ архитекторлық-технологиялық сызбасы.Әуелгіде ақпарат    OLTP- жүйесінің шұғыл базаларында сақталады.  Бірақ оны шешім қабылдау үдерісінде  төмендегі себептерге байланысты пайдалану қиын.Агрегаттық ақпарат деректердің    қоймасында    ұйымдастырылады.  Кейін ол деректердің  (ИАД)  зияткерлік анализы үшін , OLAPанализдың үдерісінде пайдаланылады. Осы сызбадағы әрбір  элементін қарастырайық.

Пайдаланушы қолданбалы интерфейс арқылы, қолдануға керекті   жеке модель және деректер қорын пайдаланып ШҚҚЖ мен әрекеттеседі, содан кейін ШҚҚЖ нәтижелерді пайдаланушыға дәл сол  қолданбалы интерфейс арқылы  ұсынады. ШҚҚЖ практикалық қолданудың    ең кең таралған шеңберіне,  түрлі басқару қызметті үшін жоспарлау және болжау көріністері болып табылады.

Шешім қабылдауды қолдау жүйесі: — Пайдаланушыға,ақпаратты жылдам әрі нақты түрде береді; -Пайдаланушыларға  кіріс және шығысты басқаруға жол береді ; -Кейде кәсіби бағдарламашының шағын көмегін қолданады; -Алғашында анықталмаған  мәселелерді шешу үшін қолдау көрсетеді; -Күрделі анализді және модельдеудің түрлерін қолданады. ШҚҚЖ басқа    жүйелерге қарағанда үлкен аналитикалық қолданысқа ие: олар деректерлерді саралау үшін,моделдің    қатарымен орналасады. ШҚҚЖ жүйесі интерактивті болып келеді. Пайдаланушы есебін өзгертіп және ішіне жаңа деректерлерді кіргізе алады. Ш ғыл деректерлер (OLTP) .Деректердің қоймасы (Date Warehouse).Деректер анализі (OLAP).Деректердің зияткерлік анализі.(Data Mining)    OLAP технологиясын шешім қабылдау жүйесінде қолдану.Бүгінде ақпараттық технологиялардың дамуының келешегінің бағыттарының бірішешім қабылдауды қолдау жүйелері болып табылады. Шешім қабылдауды қолдау жүйелері келесі технологияларға негізделеді: оперативті деректер қоры, деректер сақтаушысы,  ақпаратты жедел аналитикалық өңдеу жүйелері және деректерді интелектуалды талдау жүйелері.Шешім қабылдауды қолдау жүйелеріне негізделген технологиялар терең зерттелген бағыттардың бірі болғанымен,  әлі де ақпараттық технологиялар аймағында зерттеудің басым бағыттарының бірі болып табылады.Шешім қабылдауды қолдау жүйелері негізіндегі технологиялар үлкен көлемді деректерді талдауда және күрделі басқарушылық шешімдерді қабылдауда,әлеуметтік – экономикалық саланың кез келген аумағында қолданылады.Шешім қабылдауды қолдау жүйелері –  бұл шешім қабылдау ережелерін және сәйкес деректер базасын, сонымен қатар интерактивті компьютерлікмоделдеуді қолданатын сұхбаттық автоматтандырылған жүйе.Шешім қабылдау басқару объектісі туралы нақты деректерге сүйене отырып жасалуы керек. Мұндай ақпарат әдетте оперативті деректер базасында – OLTP (Online Transaction Processing –  нақты уақытта транзакцияны жедел өңдеу ) жүйесінде сақталады.   Бірақ бұл жедел деректер талдаудың мақсатына сәйкес келмейді, себебі стратегиялық шешімдерді қабылдау үшін, біріктірілген ақпарат керек. Деректерді сақтаушы негізінде қорытынды есеп құруға болады және OLAP технологиясымен деректерді талдау және интелектуалды талдау мүмкіндігі бар. Шешім қабылдауды қолдау жүйелерінде бастапқы ақпарат қолданушыға қабылдауға және талдауға,  қабылдауға ыңғайлы түрде өңделген,  таңдауға ыңғайлы агрератты деректер түрінде беріледі.    Әдетте,  мұндай агрегатты функциялар,  осьтері параметрлерден тұратын,  ал ұяшықтар солардан тәуелді агрегаттық деректерден тұратын көпөлшемді(реляциялық емес)  деректер жиынын құрайды. Мұндағы деректер реляциялық кестелерде сақталуы мүмкін. Әрбір осьтің бойымен деректер,  әртүрлі дәрежедегі детализациялы иерархия түрінде ұйымдастырылуы мүмкін. Мұндай моделдің арқасында қолданушылар күрделі сұраныстар құра алады, есептер құрастыра алады. Деректерді кешенді көпөлшемді талдау технологиясы  OLAP (On-Line Analytical Processing)  атауына ие болды.OLAP  концепциясын 1993  жылы деректер базаларын зерттеуші және реляциялық деректер моделінің авторы  Эдгар Кодд тұжырымдаған болатын. 1995  жылы Эдгар Коддтың тұжырымдаған талаптары негізінде көпөлшемді талдауға арналған қосымшаларға қойылатын келесі талаптары көрсетілген FASMI (Fast Analysis of Shared Multidimensional Information)  деп аталатын тест құрылған: — FAST  (Жылдам)-  қолданушыға талдау нәтижесін қолайлы уақытта беру(әдетте   5 секундтан аспайтын уақытта); — ANALYSIS  (Талдау)  -берілген қосымшаға тән кез келген логикалық және статистикалық талдау жасауды жүзеге асыру мүмкіндігі, және оны қолданушыға қолайлы түрде сақталуы; — SHARED  (Бөлінетін) —  сәйкес бұғаттау механизмдерімен және авторизацияланған кіру құралдарын қолдаумен мүмкіндігімен деректерге көпқолданушылық қатынауды ұйымдастыру; — MULTIDIMENSIONAL  (Көпөлшемді)  —  деректерге көпөлшемді концептуальды  қатынау; — INFORMATION  (Ақпараттар) —  қайда орналасқандығынан және көлемінен тәуелсіз кез келген ақпаратқа қатынау мүмкіндігінің болуы. OLAP  аббревиатурасы ағылшынның    On-Line Analytical Processing  –бұл  программалық өнімнің емес,  технологияның атауы. OLAP –  қазақшасы деректерді жедел өңдеу.

Көп өлшемді деректер моделінің негізгі түсініктері:

.

Көрсеткіш –  бұл талдау объектісінің шамасы.  Ол,  мысалы,    тауардың сатылу көлемі немесе сатудан түскен түсім.  Бір OLAP  куб бір немесе бірнеше көрсеткіштен тұрады. Өлшем(dimension) –  бұл иерархиялық құрылымда ұйымдастырылған және сандық көрсеткішті ақпараттық контекстте қамтамасыз ететін бір немесе бірнеше типті объектілердің жиыны.  Өлшемді көпөлшемді текше қаңқасы түрінде бейнелеу қабылданған. Бұл объектілер біртиптің объектілері иерархияның тек бір деңгейіне жататындай қылып ұйымдастырылған болуы тиіс. Ұяшықтар (cell) –  қайсыбір көрсеткіштің нақты бір мәніне сейкес келетін кубтың ең кіші құрылымы.  Ұяшықтар кубтың ішінде орналасады және соның ішінде көрсеткіштің сәйкес мәнін бейнелеу қабылданған. OLAP жүйенің жұмыс жасауының жалпы сұлбасын келесі суреттен көруге болады:

Жұмыс алгоритмі мынадай:

  1. Жазық кесте түрінде деректер немесе SQL сұраныс түрінде нәтижені алу.
  2. Деректерді кэштеу және оның көпөлшемді текшеге түрлендіру.
  3. Тұрғызылған текшені кросс-кесте немесе диаграмма көмегімен өрнектеу жәнте т.б.

Деректерді таңдау есептерінің екі негізгі шешімі бар.  Біріншісі — Multidimensional OLAP (MOLAP)  деп аталады,  сервер жағында көпөлшемді деректер базасы көмегімен жүзеге асыру механизмі,  екіншісі, Relational OLAP (ROLAP) – Реляциялық ДББЖ – не SQL сұраныстар негізінде текше құрастыру. Бұлардың әрбіреуінің жақсы және кемшіл тұстары бар.Көпөлшемді электрондық кестелер, әртүрлі атрибуттар жиынын топтауды талап етеді.  Осы талаптарды қанағаттандыру үшін,    SQL    roll-up  және cube операторларымен толықтырылды. MOLAP –  серверлік сәулеті негізгі реляциялық жүйелердің қызметіне негізделмейді,  бірақ көпөлшемді сақтау механизмі көмегімен деректерді көпөлшемді ұсынуды қолдайды. MOLAP  негізгі артықшылығы индекстелудің ерекше қасиеттері;  кемшілігі дискілік кеңістікті қолданудың төмен

коэффициенті.  HOLAP — ROLAP  и MOLAP  технологияланының артықшылықтарын біріктіретін гибридті сәулет.  деректер неғұрлым тығыз болса MOLAP технологиясы жақсы жасайды,  ал , ROLAP  сирек деректермен жақсы жұмыс жасайды. HOLAP  серверлері,  тығыз облысқа — MOLAP  технологиясын,  ал Қазіргі замандағы аппараттық және программалық жабдықтардың дамуының деңгейі басқарудың әртүрлі деңгейлеріне оперативті ақпаратты деректер базасына жаппай енгізу мүмкіндігін берді.  Олардың ішінде пайдалыаналитикалық ақпаратты алудың үлкен мүмкіндіктері бар. Жоспарлау барлық басқару қызметінің ішіндегі ең негізгісі болып саналады.  Жоспарлау дегеніміз алға қойған мақсатқа жетудің жолдары мен амалдары, яғни жоспарлау арқылы көздеген мақсатқа қашан, қалай жету керек, қандай амал-тәсілдер қолдану керектігі анықталады.  Жоспар туындаған жағдайларға байланысты өзгертуге ыңғайлы болуы керек.

Жоспарлау  үшін мынандай үш сұраққа жауап берілуі тиіс:

  1. Қазір біз қандай жағдайда тұрмыз? — қолда бар мүмкіндіктерді бағалау – қаржы жағдайы, құрал-жабдықтар деңгейі,  басқа да ресурстардыңдайындық дәрежесін бағалау.
  2. Біз қайда бет аламыз? — бәсекелкстер кімдер, тұтынушылардың талабықандай, т.б.
  3. Жұмысты қалай жүзеге асырамыз ? – технология қандай,еңбек ресурстарының кәсіби шеберлігі,  техника,  құрал-жабдықтардың жаңа технологияға сәйкестігі.  Міне,  осы аталған мәселелерді мұқият талдауарқылы жоспар дайындау мүмкіндігі туады.

Жоспарлау қызметінің мерзіміне байланысты жіктелуі:

.
  1. Стратегиялық жоспарлау – «стратегия» дегеніміз ұйымның міндетті ісін орындауды және мақсатына жетуді қамтамасыз ететін жан-жақты жоспар жиынтығы болып саналады. Стратегиялық жоспар негізгі үлкен мақсатты білдіреді, оны жоғары деңгей басшылары белгілеп, бекітеді және ол ұзақ мерзімдік жоспар (4 жылдан жоғары).
  2. Орта мерзімдік жоспарлау – 2-3 жылға белгіленеді, тактика мен стратегия аралығындағы жоспар.
  3. Тактикалық жоспарлау – ағымдағы күнделікті жоспар, стратегияға жету жолдары.

Индикативті жоспарлау –  ұзақ мерзімге құрылған жоспарға өзгерістер немесе жаңалықтар енгізу. Жоспарлау қызметінің шаруашылық мазмұнына байланысты жіктелуі:қаржылық,өндірістік,өткізу-сату жоспары,  нарықтың сыйымдылығын жоспарлау т.б.Жоспарлаудың ең маңыздысы, негізгі мақсатты, яғни ұйымның миссиясын білдіретін басты жоспар –стратегиялық жоспарлау.  Стратегиялық жоспар өзгерту,толықтыруға ыңғайлы әрі қолайлы болуы тиіс. Ағымдағы жоспардың түрлері А.А. Радугинның кестесінен көруге болады. Ағымды жоспардың үш түрі Жоспар түрі Жоспар жүйесіндегі мəні.Жоспарды оңдау Функционалдық жоспар.  Корпорацияға стратегиялық жоспарды енгізудегі көмек.Негізгі қысқамерзімді мақсат .Əртүрлі функционалдық сферадан пайда болған этапта мəселені шешуге тактикалық жағынан келу.Бірақ уақыттық жоспар (бағдарламалық  жəне жобалық).Іс əрекеттің пайда болуынабайланысты бұйрық ұстайды.Тұрақты жоспарлар   Қайталанатын операция мен процесс бойынша шешім тұрақтанады.Ереже мен құрылым нормативтік жоспар.Индикативті жоспарлау    директивті бастаманы және мемлекет сияқты ,  оның ішінде экономиканың жеке секторы ретінде қамтыла алады.Индикативті жоспарлаудың маңызды мақсаты болып  конъюктура туралы жүйелілік және жақсартылған ақпарат табылады.  Және маңызды шешімқабылдау үшін мемлекеттік бюджеттің шығындарын алдын ала анықтау. Ал басқа мақсат,  ол экономикалық қызметтің көрсеткіштерінің  (индикатор) жүйесін,  яғни    жеке векторды қызықтыра алатын мақсат.Осы жоспарлауда көрсеткіштердің детализациясының аз деңгейі бақыланады.Көрсеткіштер сандық көлемде ұдайы өндірістің пропорцияларын және өзгеру темптерін көрсетеді.  Сонымен бірге,  ұдайы өндірістің барлық деңгейлерінде,  ресурстық

шығындар мен оларды қолданудағы маңыздылықты бейнелейді.  Олар табиғи, құндық және көлем бойынша білдіріле алады. Жоспарлау жүйесі, принциптері мен әдістері:    Жоспарлау жүйесі қоғамда экономикалық заң талаптарын жүзеге асыру негізінде қолданылатын ұйымдастыру формалары мен әдістерін жиынтығы болып табылады.Оның құрамына бір-бірімен өзара байланысты әлеуметтік-экономикалық дамудың барлық деңгейдегі болашақ және ағымдағы жоспарлары кіреді.  Бұл жоспарлардың мақсаты, оларды жасау әдістері және екі бағытты қамтиды.

Жоспарлар жүйесі. Біріншісі — республикалық және аймақтық дәрежедегі мемлекеттік индикативтік жоспарлау.Индикативтік жоспарлау мемлекеттің әлеуметті экономикалық дамуының мақсаттары мен басымдықтарын, оларға сәйкес келетін параметрлер (индикаторлар) жүйесін және оған жетудің жолдарын көрсетеді.

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.