Прованс поэзиясы

Home » Рефераттар » Прованс поэзиясы
Рефераттар Комментариев нет

Феодализмнің толық орнауы каролингтер империясының саяси тұрғыдан тәуелсіз бірнеше майда мемлекеттерге бөлініп кетуіне себеп болды. Карл империясы өзінің экономикалық базасы жоқ, әлсіз уақытша әскери бірлестіктерден құралған еді. Олардың құрамына кірген халықтар мен тайпалардың тілдері, тіпті даму дәрежесі де әрқилы болатын. Олар франктар үстемдігінен құтылу үшін үзақ уақыт күресті. Бұл жағдай империяның тағдырын алдын ала шешіп ңойған болатын,
X ғасырдың бастарында Оңтүстік Францияның Прованс уәлаяты жеке мемлекет болып бөлініп шықты. Про-ванста шаруашылың пен жібек тоңу өндірісі жаңсы да-мыды. Батыс және Шығыс елдерімен теңіз саудасының өркендеуі Прованстың экономикалың жаңтан нығаюы-на жағдай жасады. Бүл өлке мәдени салада да едәуір алға жылжыды.
Прованста аңсүйектер тобынан шыңңан ңалалың сау-дагерлерге іш тартатын, сауатты және жаңалыңңа бейім серілер дүниеге келді. Ф.Энгельс айтңандай, «прованс үлты» орта ғасырда Еуропа дамуының басында түрды.
Алғаш Прованста өлемдік серілік мәдениеттің негізі болған куртуаздық поэзиятуды. Бүл әдебиет сарайға тәи «куртуаздың» әдет-ғүрыпты, ханымдарды ңүрметтеуді талап етті. Әйелдер культі, яғни әйелдерді үлықтау Прованс аңындары болған трубадурлар шығармашылығында негізгі орынды иеленді, Трубадур сөзі провансша тробар (французша трувер) — табу, інығару дегенді аңғарта-ды. Көркемдік стиль үстінде іздену де осы мағынадан туған. Прованс жыршылары — трубадурлар арасында серілер мен феодалдар көп болатын. Сондыңтан да Прованс аңындарының махаббат лирикасында серінің өз феодалына адал ңызмет етуі, сюзерн-вассал ңатынастары туралы ереже саңталады. Трубадур өзін ханымның вассалы деп есептеп, оның сүлулығын, қайрымдылығын дәріптейді. Оның махаббаты «ңайғылы» болғанымен «ләззатты» болатын. Трубадурлар лирикасындағы махаб-бат та шартты нәрселер, ханымға куртуазша ңызмет ету сарай салтының бір көрінісі болғанына ңарамастан, онда серілік ережелердің астарында адамдың сезім-толғаныстар да айңын көрінеді. Феодалдық ңоғамда некенің әлеуметтік және үжым-дың мүдделерге негізделетінін ескерсек, бүл сезімнің некеден тыс көрініс табуы да заңды ңүбылыс болатын. Орта гасырлардағы сері махаббаты — тіпті жігіт пен ңыз арасындагы махаббат емес еді. Мәселен, прованстыңтар арасында маңызды орын алған сері махаббаты ер-әйел адалдығына ңайшы келетін болса да, аңындар оны ма-даңтап жырға ңосатын.
Трубадур аңындарының поэзиясы интимдік лирика-ның және Қайта өрлеу дәуірі лирйкасының тууына негіз салды. Трубадурлар поэзиясындағы махаббат таңырыбы прованс халың өлеңдерінен бастау алатындығын байңай-мыз. Біраң оларда халық өлеңдеріндегі ңарапайымдылың 4. пен табиғилың саңталмаған. Трубадурлар жырдың ңүры-лысына, баяндалуына ерекше назар аударатын.
Прованс әдебиеті жоғары сатыға көтерілген XVI ғасыр-дың екінші жартысында трубадурлар поэзиясында екі әдіс — «жарңын» әдіс пен «түманды» әдіс арасындағы ңарама-ңарсылықтар демократиялың және ақсүйектік бағыттардың күресін дәлелдейді. «Түманды» әдістіжаң-таушылардың жырларында түсініксіз сөздер, күрделі суреттеулер мол болып, олар өз мақсаттарын қарапайым халықтан жасыруға үмтылды.
Трубадурлар лирикасының негізгі жанрлары
Бізге дейін саңталып, жеткен трубадур лирикалық өлеңдерінің авторлары 500-ден артың. Олардың 40-ңа жуығы атаңты аңындар еді. Трубадур жыршылары ту-ғызған негізгі әдеби жанрлар: 1) кансона — ғашыңтық жыры, онда махаббат пен діни тақырып бейнеленді; 2) . сирвента — негізінен саяси мазмүндағы жеке мәселелерге арналған жыр. Ақын мүнда өз дүшпанына ңарсы шабу-ылға шығады; 3) тенцона — махаббат, әдеби-философия-лық тақырыптардан, екі аңын арасындағы жыр-диалог-тан түрады; 4) альба — яки таңғы жырда сері өз досының күзетуімен, түнде сүйіктісіне (біреудің әйеліне) кезде-суге барғандығы баяндалады. Таң ағарып ата бастағанда досы «Таң» жырын айтып серіге хабар береді; 5) пасто-рела тақырыбы жағынан альба сияңты жеке оңиғаны ба-яндайтын жыр. Онда сері мен шопан ңыздың кездесуі, олар арасындағы ңатынастар суреттеледі.
Жырдың кіріспе бөлімінде сері ңызды табиғат аясын-да кездестіріп, оған өз сезімін айта бастайды. Қыз серінің сөздеріне сеніп, оған өз еркін тапсырады, біраң сері оны тастап кетеді, Ыемесе, керісінше, ңыз серіге ңатты ңарсылың көрсетіп, оны ңуып жібереді; мотам жыры — бірер абыройлы синьор, яки жаңын адамның өліміне аңынның ңайғыруын, жоңтауын білдіретін жыр.
Трубадур авторлары арасында князьдер, үсаң сері мен басңа топтағы адамдар да болған. Дегенмен, прованста көптеген мәртебелі адамдар еркіндік сүйер ересьтік әсер-де болды. Мүнан тыс, орта ғасыр жағдайында бүл әдеби топ ортасында 30-ға жуың трубадур-жыршы әйелдердің болуы прованс әдебиетінің белгілі дәрежеде ілгерішіл мазмүнда болғандығын дәлелдей түседі.
Трубадур лирикасьіның негізгі ерекшеліктерінің бірі -онда шынайы өмір, түрмыс ңуаныштарын бейнелеу, ері бар әйелге деген сүйіспеншілік сезімдерін паш ету. Мүндағы маңсат аңсүйектер мүддесі мен алып-сату не-гізінде туған ескі некелік тәртіпті, шіркеу діндарларын әшкерелеу, оларға нағыз адамгершілік ңасиеттерді ңарсы ңою болатын.
Трубадурлар лирикасы ортағасыр поэзиясының жаңа жоғары даму сатысына көтерілуіне өз ыңпалын тигізді. Біраң ондағы формализмге бой алдыру әдеёиетті шынайы-лыңтан, аңиңаттыңтан алыстатып жіберді. Махаббат та-ңырыбы ханымға серілерше ңатынас жасау мен қызмет ету, сарай дәстүріне тән әдет-ғүрыптарды бейнелеумен ғана шектеліп ңалды. Осылайша, серілік лирикада күрделі ғашыңтың ереже туды, яғни оларда ғашықтар-дың ңүңы, міндеті, әрекеті мен сезімдерін суреттеу дәстүрге айналды. Мүндай өлеңдерді шығарушы труба-дурлардың сері мен ханым арасындағы ңатынастарға байланысты барлың ңағидаларды ңатаң саңтап отыруы шартболды.

LEAVE A COMMENT

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.