Ұрықтандыру науқанын өткізу

Главная » Рефераттар » Ұрықтандыру науқанын өткізу

Жас малдың жыныстық жетілуі физиологиялық жағынан едәуір ерте басталады. Тайыншалар 5-6 айлығында ұрықтана алады, ал тана бұқалар жетілген ұрық береді. Бірақ бұл жаста малды қашырута пайдалану тиімді емес. Тайыншаларды тым ерте қашыру және ұрықтандыру алдында нашар азықтандыру — олардан туған төлдің әлсіз болуына апарып соғады. Ал тайыншалардың өзі кейін өнімді аз береді. Сондай-ақ, ірі қараны тым кеш ұрықтандыру да пайдалы емес.
Тайыншаларды алғашқы ұрықтандырудың қолайлы мерзімі — олардың ересек ірі қаралар салмағының 65-70%-на жеткен кезі деп есептеледі. Жақсы азықтандырған жағдайда тайынша мұндай салмаққа 18-20 айлығында жетеді. Бірақ жақсы жетілген тайыншаны тіпті 15-16 айлығында қашыруға болады.
Етті мал шаруашылығында ірі қараны әдетте бірінші немесе екінші күйлегенінде, ал сүтті мал шаруашылығында туғаннан кейін екінші рет күйлегенде қашыру керек. Мал бірқалыпты қоңды кезінде бұзаулағаннан кейін 19-20 күн өткен соң күйлей бастайды. Екінші, үшінші күйлеуінде ұрықтандыру кейде ірі қараны қысыр қалуға немесе бедеулікке әкеліп соғады.
Ірі қара күйлегенде бірнеше белгі береді. Күйлеген ірі ңара ңасында түрған басқа ірі қараларды жалай бе-реді, мөңірейді, белін ңайңайтып, тынышсыз түрады, от шөбін онша жемдейді, кейде тіпті сүті де кемиді, сарпайы ісініп, кілегейлі сүйың ағады, бос жүрсе ірі ңара-ларғаартылып,басңаіріңаралар артылса, тыныш түра-ды. Жазда мүндай белгілер аның байңалады, бірақ қыста байқаусыз өтуі мүмкін. Кейбір семіз ірі қара малының күйлегенін байңау ңиын, сондықтан ондайларға бүңа жіберіп байқаған жаңсы. Аталған белгілердің біразы байңалса, ірі ңараны бүқаға қарату керек. Күйлеген ірі қараны сол күйтті анықтаған күні бүңаға сүзгізу керек.
Аса сүтті ірі ңара малының бірқатары бүзаулағаннан кейін көпке дейін күйлемей жүреді. Ондай ірі қара ма-лын әр түрлі жемшөппен қамтамасыз етіп, далага көбірек жүргізіп алып отырукерек.
Ірі ңара үзаң уаңыт күйлеп жүрмейді. Күйі тек 3 са-ғаттан 36 сағатңа дейін ғана созылуы мүмкін. Әр күйле-генде ірі қараларды бүқаға екі рет сүзгізген жақсы. Сон-да ғана ңашты деп есептеуге болады. Ол үшін күйле-генінің бірінші белгісі білінгеннен кейін 12-18 сағаттан соң сүзгізеді де, бірінші сүзгізгеннен 10-12 сағат өткен соң сол бірініпі қаратңан бүқаға екінші рет сүзгізеді. Қашырғаннан кейін 30-40 күнге дейін ірі қара қайта күйлемесе, оны қашып кетті деуге болады. Бірақ 3 ай-дан соң ірі қараның буаздығын мал дәрігері тексеріп көруі керек.
Әрбір ірі ңара немесе ңашар шағылыстыру жоспары бойынша белгіленген бүқадан ңашатын болуы керек. Міне, осындай жұмыстың барлығы малды асылданды-руға пайдалы іс болып табылады.
Шағылыстырудан бүрын бүңалардың спермасы тексеріледі. Есеп жұмысы да дұрыс жолға ңойылуы керек. Бұқаның нақты сүрбеген күні шағылыстыру жоспары-ның тиісті жолдарына, ірі қаралардың түсына жазылып отырылады.
Сутті жэне сутті-етті сиыр көрсеткіштері. Сауын сиыр шаруашылығында сүт өнімінің мол және эконо-микалың жағынан нәтижелі болуы сиыр табынының құрамына байланысты. Осыған байланысты сиыр табынында оларды үстау мерзімін анықтау және мезгілінде сиыр табынын жас малмен толықтырып, кәрілерін уақытында іпығарудың маңызы зор. Малдың өсуі, та-бынның сапасы және қүрамы, сондай-ақ шаруашылықта ұйымдастыру жүмысын жүргізу сиыр табынының дүрыс қалыптасуына байланысты. Осы уақытңа дейін малдан өнімді көп алу үшін оның санын көбейту ңажет болды, мүндай жағдайда әр сиыр табынында 10-12 жыл пайдаланылып, тек жылына 8% -ы ғана табыннан шығарылатын. Көптеген зерттеулер бо-йынша, сиырлар алты рет бүзаулағаннан кейін бір кг сүт өндіруге 25% азық өлшемі артық жүмсалғаны байңала-ды. Сондықтан, кәрі сиыр сүтінің өзіндік бағасы жас сиырларға ңарағанда жоғарылау, әрине, мүндай жағдай-да оларды сиыр табынында үстаудың ңажеті шамалы. Сонымен, сиыр табынындағы сиыр жасының шаруашы-лық экономикасына тигізетін әсері зор.
Көптеген асыл түқымды сиыр шаруашылығының тәжірибелері бойынша жылына 8-10% кәрі сиыр бөлінеді де, оның орны жас сиырмен толықтырылады. Осындай жағдайда сиыр табынын асылдандыру өте қиын, себебі табында сүтті аз беретін сиырлар ңалуы мүмкін. Мүндай жағдайда сиырларды тек шығу тегі ар-ңылы сүрыптайды, көбінесе бүл тәсілден көп ңателеседі, себебі сүт өнімінің түқым қуалаушылық коэффициенті өте төмен. Ал сиырлардың дамуын, желін бөліктерінің біркелкілігін, тез сауылуын сүрыптау ңиынға түседі. Жас уаңытында ғана олардың тірілей салмағы және эк-стерьер мен бағалаудың нәтижесі саңталады. Әрине бүлай сүрыптаудың сүтті сиыр шаруашылығы үшін пай-дасы шамалы.
Еліміздегі және шетелдегі көптеген тәжірибелер бо-йынша сиыр табыны жылына бірінші рет бүзаулаған жас сиырлармен 25% толықтырылады, әрі осындай мөлшер-де кәрі, ауру, сүт өнімі аз сиырлар сиыр табынынан бөлінеді. Сондықтан көптеген асыл түңымды шаруашы-лыңта қазіргі уақытта 100 сиыр 25-30% бүзаулайтын жас сиырлармен толықтырылып, сүтті типке жатпайтын сиырлар сиыр табынынан шығарылуда. Ол үшін бірінші рет бұзаулаған сиырларды 3-4 айдың ішінде баңылау арңылы сүтін анықтау қажет, аса сүттісін сиыр табы-нын толықтыру үшін ңалдырған жөн. Мұндай жағдай-да жыл сайын сиыр табынынан 25-27% сиыр шығары-лады, оның ішінде 8-10% -ы кәрі сиырлар, 5-6% -ы қысыр сиыр және 11-13% -ы сүтсіз сиырлар. Ф.Ф.Эйснердің де-ректері бойынша, мүндай шаралардың сиыр табынының өнімін жоғарылату үшін маңызы зор.
Ол үшін әр шаруаіпылықта тайынша-ңаіпарларды көп өсіру қажет, оларды тиісті қорамен, жемшөппен және бағып-күтетін адамдармен ңамтамасыз ету ңажет. Тайынша-қашарлар сиыр табындарында көп болса, олар-дың ішінен жаңсыларын іріктеуге болады, әрі сол табын-ды толыңтыруға да қолайлы. Сиыр шаруашылығының алдында түрған міндет — олардың санын, сапасын және өнімін көбейту. Ғылыми тәжірбиелерге ңарағанда, түңымдың сапасы жоғары мал бір кг өнім үшін түңым-дық сапасы нашар малмен салыстырғанда жемшөпті 1,5-2 есе аз жүмсайды.
Қырдың ңызыл сиырының, латвия ңызыл сиырының және әулиеата сиырларының түңымын жаңсарту үшін: біріншіден, мемлекеттік асыл түқымды станцияларын-дағы таза түңымды бүңаларды қолдан үрыңтандыру тәсілімен кеңінен пайдалану керек; екіншіден, түқым-дылығы жоғары сиырлар мен ңашарлардан асыл түқым-ды сиырлардан өз сиыр табынын толықтыру үшін 20-25%-дай тайынша-ңашарларын іріктеп алу керек; төртіншіден, мемлекеттік асыл түқымды мал стан-цияларына ңарасты және аймағындағы колхоздар мен совхоздардың фермаларынан жаңа түңымды мал ферма-ларын үйымдастыру керек.
Келешекте ңырдың ңызыл сиырының, латвия ңызыл сиырының және әулиеата сиырларының табындары жа-ңадан асыл түңымды мал зауытына айналады да, асыл түңымды мал фермалары, асыл түңымды мал шаруашы-лыңтары болмаңшы. Егер әр 100 сиыр мен ңашардан жылына 90-100 бүзаудан алынса, оларды үрықтандыру-үшін таза түңымды бүқалар мал фермалары маңайын-дағы шаруашылықтарды таза түңымды бүңалармен ңам-тамасыз етсе, онда асыл түңымды мал фермалары мал өнімді сиырлармен сүт кешендерін де қамтамасыз етеді.

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.