Төл өсіру

Главная » Рефераттар » Төл өсіру

Мал тұқымын асылдандыру, олардың өнімділігін жылдан-жылға арттыру және малдың тұрпаттың мықтылығын дамыту ісі төлді жақсы өсіруге байланысты. Әсіресе, аса сүтті ірі қара малы мен бұқалардан алынған бұзауларға, ата-тектерінің қасиеттілігін дамыту үшін ерекше көңіл бөлу керек. Бұзау туғаннан бастап, үлкен болып өскенше шаруашылыққа арзанға түсетін азықты көп жегізіп үйрету дұрыс. Төл азықпен толық қамтамасыз етілсе, олардың тұқым қуалаушылық заңдылықтары айқындалады.
Мал төлден өседі. Сондықтан мал шаруашылығының озаттары тумаған бұзаудың қамын оның ана құрсағында жатқан кезінен бастап ойлайды. Бұзау туғаннан кейін оларды көлемді, шырынды азықтарды көп, ал жемді азырақ беріп өсіреді. Етті ірі қара мал шаруашылықтарында керісінше, жемді көбірек береді. Бірінші тәсілді қолданғанда өсіп келе жатқан малдардың ағзасында зат алмасу күшейіп, әрі ас қорыту органдары жақсы жетіледі. Сөйтіп, мұның барлығы сүттің көп болуына әсерін тигізеді. Бұзау жемді көп беруден аз уақыттың ішінде көп салмақ қосады.
Сүтті мал шаруашылықтарында бұзауларға қолдан сүт беру тәсілін қолданып, бірнеше бұзауды бір ірі қараға бекітіп, сол ірі қараның сүтін емізіп өсіреді. Етті ірі қара шаруашылығында бұзауларды 6-8 айға дейін енелерімен бірге, әрі қосымша азық беріп өсіреді. Мұның өзі екі ба-ғыттағы шаруашылықтарда бүзау өсіру тәсілдерінің әр түрлі екендігін көрсетеді.
Төл өсірудің тпеориялыц негізі. Ірі ңараны малының сүттілік және еттілік түңым ңуалау ңасиеттері қалып-тасып даму үшін оларға ңолайлы орта жағдайы болуы ке-рек. Оның ең бастысы малды дүрыс азыңтандыру және дүрыс пайдалану.
Малдың ағзасы мен сыртңы ортада тығыз байланыс бар, сыртңы ортаның өзгеруіне байланысты жас ағзада өзге-рістер жүреді, онда әр түрлі қүбылыс болады. Әсіресе, жас малдың өсіп-дамуына және өнімділігінің ңалыптасуына түңым қуалау заңдылығымен қатар азыңтандыру көп әсер етеді. Мал дүрыс азықтандырылмаса немесе мал азығы жетіспесе, оның түқым қуалаушылық ңасиеті білінбей ңалуы сөзсіз, азыңтандырудың бірінші тәсілін ңолданып, оның өнімдік қасиетін де өзгертуге болады. Сондықтан, төл өсіру — ірі қара табынынан өнімді көп алу-дың негізгі бір жолы. Малдың өнімдік және түңымдың қасиетінің қалып-тасуы дүрыс азықтандырумен ңатар олардың эмбрио-налдық (бүзаулағанға дейін) және постэмбрионалдьщ (бүзаулағаннан кейінгі) өсіп даму заңдылығына да бай-ланысты. Төлдің эмбрионалдық даму уаңытын үш ке-зеңге: үрыңтың, эмбрионға дейінгі және әмбриондың деп бөледі. Үрықтың кезеңі 34 күнге созылады, мүнда тіндер дамып, дене мүшелері түзеле бастайды. Үрықтың даму кезеңінде үрық тез дамиды, оның салмағы 600 есе өседі. Эмбрионға дейінгі кезеңде тін мен дене мүшелері одан әрі дамып өсе бастайды, бүл кезеңнің аяңталуы эм-брионның пайда болуымен бітеді. Эмбрион өзінің анато-миялық қүрылысы бойынша жаңа туған бүзауларға үқсас. Эмбрионның даму кезеңінде оның салмағы 8-15 г болады, ал даму уаңыты (эмбрионға дейінгі) 26 күнге со-зылады. Жалпы төлдің әмбриондың кезеңінің уаңыты 61 күннен бүзау туғанға дейін созылады. Бүл уақыт ішінде ол қалыптаса бастайды, әрі дененің абсолюттіқ салмағы да өседі. Эмбриондық кезеңнің аяғында, оның салмағы 25-40 кг-ға жетеді. Әсіресе, бүзау тууға екі ай ңалғанда эмбрион өте тез дамиды, тәулігіне 300-400 г салмаң ңосады. Эмбрионның салмағы 5 айлығында 2-4 кг, 7 айлығында 12-16 кг және туардан бүрын 9,5 айлығын-да 25-40 кг-ға жетеді. Әрине, эмбрионның салмағы ірі қараның түқымына да байланысты. Бүзаудың тууына 2-2,5 ай ңалғанда эмбрионның салмағы 12 кг-нан 26 кг-ға дейін өседі.
Ірі ңара малының постэмбрионалдың (бүзау туғаннан кейінгі) өсіп даму уақытын 5 кезеңге бөледі: уыз сүтті, сүтті, қарқынды өсу және жыныстың жетілу, өнімділігінің ңалыптасуы және өнімді мол беру кәрілік кезеңі.
Бүзау туғаннан кейін өздігінен азыңтанады, дем ала-ды, өрі сыртқы ортаға бейімділіп, қарым-ңатынас жа-сай бастайды. Сыртқы ортаға бейімделу үшін кемінде 7-10 күн кетеді. Осы уаңытта бүзаудың ауруға шалдьщ-пауына, сыртңы ортаға бейімделуіне көмектескен жөн. Бүзау туғаннан кейін бірінші уызын беру өте қажет. Ірі қара уызы бүзау ағзасын иммунды ақуыздармен, А витаминімен қамтамасыз етеді әрі ас қорыту мүшелерінің аурура шалдықпауына көмектеседі, ағзасындағы зат ал-масуын жаңсартады.
Сүтті кезеңдегі бүзаудың ең негізгі азығы — сүт. Бүл кезеңде өсімдік, т.б. азыңтарға да үйрене бастайды. Ac қорыту мүшелерінің жетілуіне байланысты бүзаулар бүл уаңытта жемшөпті толық қорыта бастайды. Бүзаулар-дың сүт ішу кезеңі 2 айдан 6 айға дейін созылады. Қар-қынды өсу және жыныстың жетілуі кезеңінде тәуліктік қосатын салмагы көп болады. Бүл кезеңнің аяғында бүзаулардың жасы 10-12 айға жетіп, жыныс мүшелері де қалыптасады.
Өнімділігінің қалыптасу кезеңі — жыныстық жетілу мерзімінен тайыншалардың бірінші бүзаулағанына дейін, ал тана бүқаларды түңымға пайдалана бастағанға дейін созылады. Бүл уақыт ішінде жас малдардың жыныс мүшелері жақсы жетіледі, әрі төл беру ңабілеттілігі толық ңалыптасады. Тайыншалардың сүт бездері дами бастайды. Осы кезеңде жас малдың сүт және ет өнімдерінің қалыптасуына азыңтандыру және жақсы күтім арқылы әсер етуге болады.
Өнімді мол беру кезеңінде малдың өнімділігі ең жоға-ры сатыға жетеді. Ірі ңаралар бүл кезеңде сүтті өте көп берумен ңатар, олардың төл беру қасиеті де жаңсарады, бүңалар өте сапалы үрық береді. Бүл кезең ірі ңаралар үшін бірінші бүзаулағаннан кейін 7-8 бүзаулағанына дейін со-зылса, ал бүңалар үшін 1,5-2 жастан 8-10 жасқа дейін со-зылады. Өнімді мол беру кезеңінде мал ағзасында зат ал-масуы күшейеді, әрі малдар сыртқы орта жағдайының (азықтандыру және күту) әсеріне ерекше бейімделеді.
Малдың кәрі кезінде ағзада зат алмасуы бәсеңдейді, әрі өнімділік көрсеткіштері де кемиді. Малдардың өсіп-даму уақытында оның дене қүрылысының тіндері мен мүшелері біркелкі дамымайды, эмбрионалдық кезеңін-де сүйек тіні жақсы дамыса, постэмбрионалдық кезеңде шамалы дамиды.

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.