Ян Гус және гусшілердің соғыстары

Главная » Рефераттар » Ян Гус және гусшілердің соғыстары

Чехиядағы реформациялың өрекеттің басшысы, ұлт-азаттың қозғалыстардың рухани жетекшісі Ян Гус 1369 жылы Гусинец қыстағында шаруа отбасында туды, Прага университетін бітірген соң, осы жерде оқытушылық қызмет атқарды. Кед уақыт өтпей факультет деканы болып сайланды. 1401 жылы діни манеаптағы Ян Гус католик шіркеуінің дәстүрлерін бұзып, өз уағыздарын датын тілінде емес, чех тілінде оңыды. Ол өзінен алдыңғы өткен ірі чех қайраткерлерінің гуманистік идеяларын жаңғыртқан үлы реформатор да еді.
Гус емір сүрген дәуірде шаруаларды чех және неміс феодалдары, ал қаланың ұсақ кәсіпкерлерін байлар қанап отырған болатын. Папа мен билік саясатын жүргізіп отырған шіркеу ңолында біраз жер-мүлік бол-ды. Гус өз сөздері мен шығармаларында дін өкілдерінің тойымсыздығы л^әне моральдың жаңтан бүзылғандығын әшкерелей отырып, «шіркеу билігінде жер болмасын, шаруалардан салың алынбасын», деп католик шіркеуін түбегейлі реформалауды талап етті. Халыңтың арман-тілегіне сай келген бұл сөздер ел арасына тез тарады. Гус католик ңағидаларының кеншілігін жоққа шығармағанымен, оның дін өкілдерінің жеке ңүңыңтарын мойын-дамау туралы пікірлері үлкен саяси маңызға ие еді. Католик шіркеуі діни рәсімдерді дін иелеріне шарап, қарапайым адамдарға нанмен атап өтуге бүйырын, діни қызметкерлерді жоғары орынға ңойған болатын. Гус болеа осы рөсімді «шарап және нанмен өткізу керек» деген пікірді ортага салды.
Рим папасы билігіне ңарсы күресте Гус ағылшын шіркеуі реформаторы Виклиф іліміне сүйенді. Біраң Гус талаптары шіркеу және феодалдың озбырлың астында ңалган шаруалар мүддесін ойлауы арңылы Виклиф көзңарастарынан мүлде ерекшеленіп, демократиялың сипат алды. Оның ңойған талаптары ңала халңы талап-тарына да сай келді. Біраң Густің бүл талаптары ұлттың мазмүнда болғаны үшін Чехиядағы неміс бюргерлері оның пікіріне ңарсы шыңты. Рим папасына тәуелсіз үлттың шіркеу ңүру маңсатын көздеген реформаңия ұлт-азаттың әрекетіне ңосылып кетеді. Бұл неміс феодалда-рының Чехиядағы үстемдігіне ңарсы күреске себеп бол-ды. Гус бастаған реформадия үлкен табыстарға жете бастайды. Прага университеті реформаланып, немістер иеленген мансалтарынаы шеттетіледі. Гус пен оның жаңтастарының ойларын іске асыруға мүмкіндік туа-ды. Өзіне тән славян мәдениетін жасаған чех тілін негіздеу үшін кеп жүмыстар атңарылады. Сонымен бірге католик шіркеуі діндарлары мен неміс феодалдарының Гуске ңарсы шабуылы да күшейеді.
Неміс гусарлары Гуске табанды шабуыл жасаған сай-ын үлттың және халықтың ңүңыңтарды ңорғаушы ретін-де ол чехтар арасында бүрынғыдан да үлкен даңңңа бөле-не бастады. Виклиф шығармалары еретик деп жариялан-ғанында, Гус оның пікірлерін ңорғап шығ-ады. Осы уаңыттан бастап католик шіркеуі мен Гус арасындағы ңайшылың күшейе бастайды. Прага архиепископы оны «шіркеуден шығарылды» деп жариялады, біраң бүл халың арасында үлкен наразылың туғызды. Рим папа-сының өз ыңпалын күшейту үшін үмтылыстарын Гус тағы да әшкерелейді. Папаның оған ңарсы шабуылы күшейген соң, Гус Прагадан кетуге мәжбүр болады (1413-1414). Біраң, оның шәкірті Иероним оның ісін жал-ғастырады. Оның әділетсіз билеушіге «бағынбау туралы ілімі» халық қолындағы зүлымдыққа қарсы күресу қүралына айналады.
Оңтүстік Чехияда жасап жатқан Гус чех жазуын реформалау, оны шетел сөздерінен, әсіресе, соңғы кезде енгізілген неміс сөздерінен тазарту үстінде тынымсыз еңбектенеді. Ол Інжілдің чех тіліндегі ескі аудармасын қалпына келтіру арқылы реформация күресінің қолына маңызды қару береді. Гус чех әдеби тілінің де негізін қалады. Кертартпа топ халық мүддесін қорғаған үлы қайраткерден кек қайтару ойынан қайтпады. 1414 жылы Констанцада шақырылған шіркеу кеңесі «ересьтікте айыпталған Ян Гус келіп, өзінің күнәсін мойындасын» деген талап қояды. Оған ешқандай зиян жасамауға бер-ілген уәделерге қарамай, ол келген соң көп үзамай зын-данға тасталады. Гус жеті ай тергеусіз қамауда жатады. 1415 жылдың маусым айында ғана Гус ісі бойынша сот басталады. Гуске қарсы үкім алдын ала даярланып қой-ылған еді, бірақ шіркеу мен герман императоры Сигиз-мунд реформаны, сондай-ақ халықтың феодалдарға қарсы қарсылығын түншықтыру үшін Густен өз мақса-ты мен ілімдерінен бас тартқандығы туралы кешірім сүрауды талап етеді. Халық жолбасшысы болып таныл-ған және оның азаттығы үшін жанын да аямаған Гус халық мүддесіне қиянат қылмайды, өз мақсатынан қайтпайды. Ол «тәубеге келмеген еретик» делініп, отқа өртелінеді, Бір жылдан соң, 1416 жылы оның шәкірті Иеро-ним Пражский де өлтірілді. Дін иелері мен феодалдардың бұл залымдығы халықтың революциялық әрекетін түншықтыра алмады. Керісінше, Густің қайғылы өлімінен соң, чех халқының үлт-азаттық күресі өрши түсті. Ұлы реформатор атымен аталған гусшілдер соғы-сы (1419-1434) мүның жарқын дәлелі. Гусшілдер соғысы «неміс дворяндығы мен герман императорының билі-гіне қарсы діни рухтағы үлттық чех шаруалар соғысы» болатын. Шаруалардан тыс, бүл үрыстың алғашқы са-тысында дворяндар мен қала түрғындары да қатысты.
XV ғасырдың бастарында Чехия күшті феодалдық мемлекет болып қалыптасқан еді. Тауар-ақша қатынастарының өсуі нәтижесінде феодалдық бытыраңқылық-тар шиеленісе түсті. Қыстақта феодалдар мен шаруалар, қалада қолөнершілер, плебейлер мен парициттер ара-сында күрес күшейген болатын. Таптық қайшылықтар үлттық зүлматпен қосылып, мемлекет байлығының жартысына жуығьга өз қолдарында үстап, Чехияның экономикалық және мәдени дамуына кедергілік жасап отырған еді.
Чехиядағы үлт-азаттық әрекеттің бірінші кезеңі үлы реформатор Ян Гус қызметімен тығыз байланысты бол-ды. Ол өлтірілген соң, бүл әрекет үлкен халық қозғалы-сына айналды. Немістерді мемлекеттен қуып шыққан-нан кейін папамен арақатынас бүзылады. 1418 жылы папа Мартин V гусшілдерге қарсы бағытталған және чех-тардың намысына тиген өз жарлығын жариялайды. Бүл бүкіл халықтың ызасын туғызады. 1419 жылдың шілде айында Прагада неміс-католик магистраты мен гусшіл-дер ортасында болған қақтығыс халық көтерілісіне үла-сады. Қала өкіметі көтерілісшілер қолына өтеді. Прага көтерілісімен бірге гусшілдер соғысы да басталып ке-теді. Бүл оқиғадан көп өтпей (1419 жылдың тамызында) Чехия королі Воцлов IV өлген соң, таққа оның інісі император, ұлт-азаттық күрестің нағыз дүшпаны Сигиз-мунд I отырады. Гусшілдер барлық жерде өкіметті өз қолдарына алады. Бүл қозғалыстың ішінде екі ағым бар еді. Оның бірі чашниктер атымен аталған қаланьщ орта дәулетті тобын өз ішіне алған ағым болды, олар неміс феодалдары мен қала парициті үстемдігін құлату, шіркеуді реформалау жолымен оны жер-мүліктен айыру, соңы-нан оны тіпті жою, оның орнына ұлттық шіркеуді орна-ту үшін үмтылды. Бүл үмтылыстың антикатоликтік белгісі діни рәсімді нан, шараппен өткізуге арналған шарада анық көрінеді. Рәсім чашасы (ыдысы) гус қозға-лысының символы болып қалған еді, «Чашниктер» тер-мині де осыдан келіп іныққан. Ұлт-азаттық көтерілісінде халықпен тығыз байланыста болған чашниктер кейін феодалдарға қарсы күрестің өрістеуіне кедергі жасайды. Олар императормен және католик шіркеуімен

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.