Зат пен қуат алмасу физиологиясы

Главная » Рефераттар » Зат пен қуат алмасу физиологиясы

Аралық зат алмасу. Аралық зат алмасу деп жинақталған жүйелі химиялық процестерді атаймыз. Мысалы, нәрлі заттардың ас қорыту каналына сіңіп, қорытылуы арқылы ағзадан шығуы.
Бұл алмасулар көбінесе жасуша ішінде ферменттер арқылы жүзеге асады және тек бірен-сараны ғана жасуша сыртының сұйықтықтарында өтеді. Ағзада жүретін зат алмасу процестері арқылы күрделі қосылыстар қарапайым түрге дейін ыдырайды және қарапайым қосылыстардан күрделі қосылыстардың синтезделуі жүреді. Бірыңғай зат алмасу процесінде ақуыздың, майлардың, көмірсулардың, тұздардың қуаттыңқ алмасу процесі жүреді. Ақуыздың алмасуы. Ақуыз жануарлар ағзасында үнемі үздіксіз түзіліп тұрады. Өйткені ол өсу және көбею процесі үшін, биологиялық активті заттардың (ферменттер, гормондар) түзілуі үшін, өлі жасушаларды қайта қалпына келтіру үшін, өнім құрастыру үшін (жұмыртқа, сүт, т.б.) өте қажет. Сонымен қатар ағзада өмір бойы ақуыз тіндерінің «өзін-өзі жаңарту» процесі, яғни кейбір ақуыздарды қайта синтезделген ақуыз тіндерімен алмастыру жүреді. Ақуыздар ас қорытудың соңғы өнімі ретінде қанға сіңген амин қышқылдары немесе зат алмасу процесі арқылы жасушада синтезделеді. Ақуыздың алмасуында ең басты рөлді бауыр атқарады. Қан арқылы түскен амин қышқылдарының бір бөлігі бұл жерде ерекше ақуыздарды синтездеу үшін пайдаланылады, ал қалған бөлігі ыдырап, азотсыз қалдық және аммиак түзеді. Ең соңғысы несепнәрге айналып, бүйрек арқылы ағзадан сыртқа шығарылады.
Ерекше аңуыздарды түзу үшін ағзаға амин қыш-қылдарының толың жиынтығы қажет. Бүлардың кейбіреулері ағзада керекті мөлшерде синтезделіне ала-ды, ал ңалғанын жануар міндетті түрде азық арңылы алып түруы ңажет. Ондай амин қышқылдарды алмас-тырылмайтын деп атайды. Торайлар мен балапандар үшін алмастырылмайтын аминңыіпңылдарына мыналар жатады: аргинин, гистидин, лейцин, изолейцин, лизин, метионин, фенилаланин, треонин, триптофан, валин.
Аңуыздарды алмастырылмайтын аминқышңылдары-ның қүрамына ңарай ңүнды және ңүнсыз деп бөлеміз. Қүндыларға қүрамында алмастырылмайтын аминқыш-ңылдарының толық жиынтығы бар ақуыздарды жатқы-замыз; егер қүрамында біреуі жетіспесе, мүндай ақуыз ңүнсыз аңуыз деп аталады. Жануар текті аңуыздардың барлығы дерлік қүндыларға жатады және кейбір өсімдіктектілерді бүл ңатарға лсатңызура болады.
Ақуыздың ағзада ңолданылуы оның ңүндылығына байланысты болады. Бүл көрсеткішті бағалау үшін аңуыздың биологиялық ңүндылығы деген үғым енгізілді, ол агзадағы аңуыздың мөлшері арңылы өлшенеді, ол азьщтың 100 г протеинінен синтезделуі мүмкін. Жану-арлар текті азықтағы ақуыздың биологияльщ ңүнды-лығы 75-95 %, өсімдіктекті ағзадағы аңуыздарда 60-65% -ға дейін болады.
Азот балансы. Ағза қүрамындағы аңуыздың синтез-делуі мен ыдыруын азот балансы, яғни ағзаға қажетті азот және ағзадан шығарылған зәр тері және жүмыртқа, сүт бойынша аныңтайды. Азот арасындағы айырмашы-лық аныңталады. Алынған айырмашылыңты 6,25 коәффициентіне көбейту арқылы аңуыз балансының көлемін білуге болады.
Азоттың балансы жағымды, жағымсыз және бірңалыпты болуы мүмкін. Жағымды баланс ақуыз синтезінің ыды-раудан басымырақ екендігін, ал жағымсыз баланс, ыдыраудың синтезден басымыраң болуын көрсетеді. Бірқалыпты азотты баланс немесе азоттық тепе-теңдік дегеніміз — өсуін тоңтатқан ағзаның ңалыпты физиоло-гиялық жағдайы. Азоттың тепе-теңдік азық қүрамын-дағы протеиннің белгілі шекке дейін көбеюі немесе азаюы арңылы сақталады. Азоттың тепе-теңдігі саңтал-ған азың ңүрамындағы ақуыздың ең аз мөлшері -аңуыздың минимумы деп аталады.
Күйісті малдардағы аңуыз алмасуының ерекшеліктері.
Оларда протеиннің ыдырауы жалбыршаң қарын бөлігінде өтеді, соның нәтижесінде бактериялық ақуыз-ды синтездеуге ңолданылатын және бір бөлігі несепнәр түзуге ңолданылатын аммиак түзеді; сонымен қатар олар қүрамында ақуызы жоң азотты азықтарды ақуыздың орнын толтыру үшін ңолдана алады.
Көмірсулардың алмасуы.
Көмірсулар ағзаға азық арқылы моносахарид, диса-харид және полисахарид түрінде келіп түседі. Олар про-топлазманың және жасуша ңүрамындағы элементтердің қүрамына кіреді. Олар ағзада шамалы мөлшерде глико-ген ретінде (бауырда бүлшық еттерде) жинақ-
талады және негізінде ңуат көзі ретінде ңызмет атқарады. Көмірсулар ағзаға ңосымша әнергия жүмсаған кезде қолданылады (ауыр жүмыс жасағанда), өйткені оларды ңолдану аңуыз бен майларға ңарағанда тиімдірек болады.
Бір бөлікті (камералы) асңазанды жануарларда ас ңорыту процесінде көмірсулар ңанның ңүрамына сіңетін глюкозаға дейін ыдырап айналады. Қан қүрамындағы глюкоза деңгейі белгілі бір мөлшерде ғана болады, оның мөлшері бауырдағы және бүлшың еттегі гликогеннің синтезделуі мен ыдырауына байланысты. Глюкоза ағза-ның басқа да тінінде ңолданылады. Оның көп мөлшерін ңан ңүрамынан ми, ішек және бүйрек бөліп алып қала-ды. Егер рацион қүрамында көмірсулар көп мөлшерде жетіспесе, онда қанда глюкозаның мөлшері көбейіп, зәрде де пайда болуы мүмкін (глюкозурия). Қан қүра-мындағы қанттың күрт төмендеуі бүліпың еттің әлсіреуіне, жүйке жүйесінің ңызметінің бүзылуына, температураның төмендеуіне әкеп соғады. Егер глюко-за ағзаға жоғары дәрежеде қажет болатын болса, онда ол кейбір аминқышқылдарынан және глицериннен түзілуі мүмкін.
Күйіс малдарындағы көмірсулардың алмасу ерекшелігі: көмірсулардың алмасуының ең басты заты глюкоза емес, жалбыршаңта түзілетін үшпалы май ңышңылдары болып табылады; асқазаны бір бөлікті жануарлармен салыстыр-ғанда күйіс ңайтаратын малдардың ңанындағы глюкоза мөлшері төменірек болады (40-60 мг%). Глюкозаның күйіс малдарының тіндерінда тотығу процесі баяу жүреді, біраң ол сүтті синтездеуге ңарңынды ңолданылады. Күйіс қайыратын малдардың ағзада глюкоза пропион, глицерин және аминңышңылдарынан түзіледі.
Майлардың алмасуы.
Майлар ағзаға бейтарапты майлар (үш глицерид), жеңіл май ңышңылдары, фосфолипид және басңа да ңосылыстар түрінде көбінесе өсімдіктекті азыңтар арңы-лы келіп түседі. Бір бөлікті асңазанды жануарларда ас ңорыту ферменттерінің әсерінен және өт арңылы майлар-дың көп мөлшері моно және диглицеридтерге, май ңышңылына, глицеринге дейін ыдырайды. Бүл заттар жасушаның эпителий талшыңтарына келіп түсіп, сол жерде олар бейтарапты майларға айналады. Май тамшы-лары жасушадан көбінесе лимфа жүйесіне түсіп, содан кейін барып ңанға өтеді. Тіндер мен бауырда май ыды-рап, қайтадан синтезделіне алады. Жануар текті май-лар мен өсімдіктекті майлардың ңүрамы мен ңасиеті жағынан айырмашылыңтары бар. Жануарлар майында жоғары молекулалы ңаныққан ңышқылдар көп болады (пальметин, стеарин).
Кейбір май ңышңылдары ағзада синтезделмейді (ли-нолен, арахидон ңышңылы), олар азық арқылы түсіп оты-руы ңажет. Оларды алмастырылмайтын май ңышқыл-дары деп атайды.
Майлар ағзада жасуша гіротоплазмасының және мембранасының ңүрамына кіреді; майлар ңуат көзі бо-лып табылады және жылу алмасу процесіне қатысады.
Ағзада майлар глюкозадан, сірке ңышңылынан және азотсыз аминңышңылдарынан синтезделінеді. Шошқа-лар көмірсулардан майды жаңсы қорытып, типті раци-он ңүрамында май болмаса да оны көп мөлшерде жинай алады.
Күйіс ңайыратын малдар ағзасында майдың алмасу өрекшеліктері.
Күйіс малдары көп мөлшерде шөппен ңоректен-гендіктен, оларда алмастырылмайтын май ңышқыл-дарының жетіспеушілігі байңалмайды. Күйіс малда-рында май алмасуына май ңышңылдары ңатысады (сіркелі жөне майлы). Ағзадағы аңуыздың, майлар-дың, көмірсулардың алмасуы орталық жүйке жүйесі жөне онымен қоса ішкі секреция бездері — ңалңанша без, гипофиз, бүйрек асты безі және, т.б. арқылы ңада-галанады. Соңғы азың өнімдері сыртқы ортаға, сыртқа шығару мүшелері арңылы — бүйрек, тері, кейбіреулері окпе және ішек-ңарын арқылы шығады.

Загрузка...

ОСТАВИТЬ КОММЕНТАРИЙ

Лимит времени истёк. Пожалуйста, перезагрузите CAPTCHA.